NGÔ TRUNG DŨNG

(Phó Tổng thư ký HHBHVN)

Theo quy định mới tại Thông tư 194/2014/TT-BTC ngày 17/12/2014 sửa đổi bổ sung một số điều của Thông tư 124/2012/TT-BTC và Thông tư 125/2012/TT-BTC, kể từ ngày 01/01/2016, các doanh nghiệp bảo hiểm (DNBH) phi nhân thọ, doanh nghiệp chuyên kinh doanh bảo hiểm sức khỏe, chi nhánh nước ngoài phải sử dụng chuyên gia tính toán dự phòng nghiệp vụ và khả năng thanh toán (actuary), với những tiêu chuẩn cao hơn so với quy định trước đây tại Thông tư 124.

Cụ thể, Thông tư 194 quy định tiêu chuẩn chuyên gia tính toán dự phòng và khả năng thanh toán như sau: a) Là thành viên (fellow) của Hội các nhà tính toán bảo hiểm đang là thành viên chính thức của Hội các nhà tính toán bảo hiểm quốc tế; hoặc b) Có tối thiểu năm (05) năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ (đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, chi nhánh nước ngoài) hoặc trong lĩnh vực bảo hiểm sức khỏe (đối với doanh nghiệp chuyên kinh doanh bảo hiểm sức khỏe), và có tối thiểu 02 chứng chỉ tính toán được cấp bởi một trong các Hội sau: Hội các nhà tính toán bảo hiểm Vương quốc Anh, Hội các nhà tính toán bảo hiểm Scotland, Hội các nhà tính toán bảo hiểm Hoa Kỳ, Hội các nhà tính toán bảo hiểm Úc, Hội các nhà tính toán bảo hiểm Ca-na-đa;c) Không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội danh có liên quan đến nhiệm vụ của mình;d) Chưa vi phạm quy tắc đạo đức hành nghề tính toán bảo hiểm (đối với trường hợp chuyên gia tính dự phòng và khả năng thanh toán của doanh nghiệp, chi nhánh nước ngoài là thành viên của Hội các nhà tính toán bảo hiểm đang là thành viên chính thức của Hội các nhà tính toán bảo hiểm quốc tế).

Nhiều DNBH phi nhân thọ sẽ gặp khó khăn để đáp ứng được các tiêu chuẩn này, khi thời hạn 01/01/2016 đang đến gần. Để có có cái nhìn tổng quan hơn về nghề nghiệp actuary, các tiêu chuẩn về actuary được là thành viên (fellow) các Hội actuary, chúng ta hãy cùng tìm hiểu về nghề actuary, các yêu cầu tiêu chuẩn về bằng cấp, kinh nghiệm, nội dung và các cơ sở đào tạo uy tín để trở thành actuary như quy định của TT194.

Actuary được Hiệp hội actuary quốc tế định nghĩa ngắn gọn là chuyên gia phân tích các hậu quả tài chính của rủi ro. Actuary sử dụng các lý thuyết toán học, thống kê, tài chính để nghiên cứu các sự kiện tương lai không chắc chắn, đặc biệt đối với bảo hiểm và chương trình hưu trí. Có thể phân loại Actuary (một cách tương đối) thành các nhóm căn cứ theo chức năng công việc như sau:

-Actuary tính toán dự phòng (Valuation actuary): Các DNBH phải giải quyết các sự kiện không chắc chắn về thời gian xảy ra và số tiền phải chi trả, họ phải giành ra một khoản họ cho là thích hợp nhất mà họ sẽ cần để thanh toán các khiếu nại bảo hiểm và chi phí trong tương lai, và một khoản để dự phòng. Nhiệm vụ của valuation actuary là tính toán khoản dự phòng phù hợp nhất, tính toán hợp lý số lượng các khiếu nại dự kiến sẽ phải thanh toán, đảm bảo khả năng thanh toán của DNBH. (Đây chính là actuary theo yêu cầu của TT194).

-Actuary định phí bảo hiểm (Pricing actuary) : chịu trách nhiệm tính toán xác định giá bán phù hợp về mặt kỹ thuật của một sản phẩm bảo hiểm. Actuary định phí bảo hiểm sử dụng cùng các giả định như actuary tính toán dự phòng khi tính toán phí bảo hiểm để đảm bảo sự thống nhất và đảm bảo rằng khoản dự phòng cũng được tính đến trong định giá phí BH.

Actuary tư vấn (consulting actuary): thực hiện các công việc tư vấn. Ở Mỹ, các actuary tư vấn thường là hội viên của Hội nghị các Actuary tư vấn (Conference of Consulting Actuaries, CCA). Để trở thành hội viên của CCA, ứng viên phải có tối thiểu 12 năm kinh nghiệm làm công việc actuary, và là hội viên cấp độ Fellow hoặc Associate của Hội actuary (Society of Actuaries) hoặc Hội Casualty Actuarial Society; hoặc hội viên cấp độ Fellow của Viện Actuary Canada (Canadian Institute of Actuaries), của Viện Actuaries Anh (the Faculty and Institute of Actuaries) của Học viện Actuary Mỹ (American Academy of Actuaries); hoặc Hội viên các hội actuary Mehico (Asociacion Mexicana de Actuarios Consultores; the asociacion Mexicana de Actuarios; Collegio Nacional de Actuarios). Ở Mỹ, actuary tư vấn phải là Actuary đã đăng ký (enrolled actuary) để có quyền ký chứng thực. Ở Anh, Canada và một số nước khác, Actuary được bổ nhiệm (appointed actuary) có quyền và vai trò tương tự như actuary đăng ký của Mỹ.

-Actuary chế độ hưu trí (Pension Actuary) : Actuary chế độ hưu trí nghiên cứu các dữ liệu về thành viên quỹ hưu trí, độ tuổi, tiền lương hưu của họ… , và đánh giá tài sản của quỹ hưu trí đã đầu tư và tính toán bên đóng góp vào quỹ hưu trí (thông thường là chủ sử dụng lao động) phải cần đóng bao nhiêu tiền hàng năm vào quỹ. Actuary hưu trí sẽ ký chứng thực khoản đóng góp vào quỹ là đủ và đạt yêu cầu để bên đóng góp được tính khoản chi phí đã đóng góp được miễn thuế (căn cứ theo luật và quy định về đóng góp quỹ hưu trí của chủ lao động của từng nước). Ở Mỹ, actuary quỹ hưu trí phải là actuary đã đăng ký (enrolled actuary), là hội viên Fellow của Hội Actuary quỹ hưu trí Mỹ (American Society of Pension Actuaries – ASPA) và hội viên fellow của một trong các tổ chức sau: The Society of Actueries, the Casualty Actuarial Society, the Canadian Institute of Actuaries, the Falculty of Actuaries, and the Institute of Actuaries, hoặc là thành viên của American Academy of Actuaries, the Asociacion Mexicana de Axctuarios Consultores, the Asociacion Mexicana de Actuarios, hoặc the Colegio Nacional de Actuarios.

-Actuary tài chính (Financial Actuaries): thực hiện các tính toán và tư vấn về tài chính. Ví dụ, một chức năng của Financial actuary là xây dựng, phát triển, phân tích, thử nghiệm các mô hình hệ thống xử lý thẻ tín dụng trên internet bao gồm các việc: định giá sản phẩm, định vị, đánh giá mức độ tin cậy khách hàng, để giảm thiểu rủi ro và cải thiện thu nhập đầu tư…

Tiêu chuẩn Fellowship của actuary và các cơ sở đào tạo actuary có uy tín

Ở Mỹ, để trở thành hội viên Fellow phải qua cấp độ hội viên Associate. Associate phải thi đỗ các học phần về toán xác suất và kinh tế học. Sau đó, để trở thành hội viênFellow, phải thi đỗ các học phần : Mô hình kinh tế tài chính; Thống kê học ứng dụng; Mô hình về biến ngẫu nhiên; Thực hành actuary căn bản; Xây dựng và đánh giá các mô hình actuary; khoá học về tính chuyên nghiệp của nghề actuary. Hội actuary Mỹ (SOA) tổ chức đào tạo, thi và cấp chứng nhận associate, fellow cho học viên. Nhiều trường đại học ở Mỹ cũng đào tạo một số môn lý thuyết và tín chỉ các học phần đó được SOA công nhận.

Ở Úc, để được công nhận Fellow của Viện Actuary Úc (Institute of Actuaries of Australia-IAA) phải hoàn thành 5 nội dung đào tạo của IAA, bao gồm: Các môn kỹ thuật chung; Chu trình công việc nghề Actuary; Các môn chuyên ngành; Yêu cầu về kinh nghiệm nghề nghiệp thực tế; Khóa học về tính chuyên nghiệp nghề actuary . Phần 1: Các môn kỹ thuật chung gồm các môn: Lập mô hình thống kê; Toán tài chính; Lập mô hình ngẫu nhiên; Nghiên cứu các mô hình sống; Toán actuary; Kinh tế học; Tài chính và báo cáo tài chính; Kinh tế học tài chính. Các tổ chức đào tạo để có tín chỉ các môn học phần 1 gồm: Macquarie University (Sydney), the University of Melbourne, The Australian National University (ANU) ở Canberra, the University of New South Wales (UNSW). Ngoài ra, học viên cũng có thể học từ xa của Viện Actuary Luân Đôn (Institute of Actuaries, London). Phần 2: Chu trình công việc nghề actuary, đào tạo phương pháp áp dụng các kỹ năng actuary vào thực tế công việc actuary. Nội dung này cũng được đào tạo tại 4 trường đại học ở Úc (như trên) theo giáo trình của IAA. Sau khi hoàn thành, học viên được công nhận là Hội viên Associate của IAA. Phần 3: các môn chuyên ngành, học viên phải hoàn thành 2 môn trong BH nhân thọ, phi nhân thọ, quỹ hưu trí, kế hoạch tiết kiệm, tài chính, quản lý đầu tư. Chương trình học do IAA thiết kế, phương thức đào tạo từ xa. Phần 4: Kinh nghiệm nghề nghiệp thực tế, học viên phải có tối thiểu 45 tuần làm việc full time các công việc tương thích có liên quan actuary. Phần 5: Khóa học về Tính chuyên nghiệp, đào tạo tại cơ sở của IAA trong 3 ngày, nội dung về nghĩa vụ, rủi ro nghề nghiệp, các trách nhiệm pháp lý khi hành nghề actuary. Bằng Fellow của IAA cũng được công nhận bởi các Hội, Viện Actuary của Anh, Canada, Ai Len, Mỹ.

Ở Anh, để trở thành Hội viên Fellow Viện Actuary Anh (Institute of Actuaries, UK) cũng phải trải qua các cấp độ Associate (12 môn : 9 môn lý thuyết, 3 môn ứng dụng, chương trình đào tạo gần tương tự như ở Úc), để trở thành Fellow phải thi đỗ thêm 2 môn lý thuyết nâng cao và 1 môn thực hành nâng cao, trải qua khóa đào tạo tính chuyên nghiệp nghề actuary và yêu cầu về kinh nghiệm làm việc. Ngoài đào tạo tại Viện, học viên cũng có thể học để tích lũy tín chỉ được chấp nhận từ các trường đại học của Anh.

Ở Pháp, các trường đại học đào tạo và cấp bằng về khoa học Actuary gồm các trường ĐHTH Brest, Lyon và Strasbourg. Vì vậy, chương trình đào tạo actuary của pháp có tính chất hàn lâm, lý thuyết, ít thực tế hơn chương trình của Anh. Hiện tại, các chương trình đào tạo actuary của Pháp cũng đã thêm các môn về marketing, kỹ năng giao tiếp cũng như một số môn kỹ thuật khác (như quản lý tài sản có- tài sản nợ -ALM).

Ở Đức, để được công nhận là hội viên của Hội actuary Đức (Deutsche Aktuarvereinigung), phải hoàn thành các kỳ thi kiểm tra trình độ kiến thức chung và kiến thức chuyên ngành. Hội actuary Đức tham gia liên kết với Hội toán bảo hiểm Đức (Deutsche Gesellschaft fur Versicherungsmathematik) và thành lập Học viện Actuary Đức (Deutsche Aktuar-Akademie – DAA), chuyên đào tạo và tổ chức thi kiểm tra các kiến thức cơ bản và nâng cao actuary. Hệ thống công nhận chứng chỉ của Đức bao gồm 3 cấp độ, mỗi cấp độ gồm một số học phần. Cấp độ 1 bao gồm 3 kỳ thi và một khóa học bắt buộc về xử lý dữ liệu. Các môn thi kiểm tra bao gồm : Toán bảo hiểm nhân thọ; Toán tài chính, và các chủ đề actuary ở mức cơ sở khác. Cấp độ 2 phải vượt qua 2 học phần học viên tự do lựa chọn trong 4 học phần : BH tài sản &thiệt hại; Quỹ hưu trí và các phương pháp/mô hình ngẫu nhiên; Bất động sản; BH sức khỏe. Cấp độ 3 gồm 1 seminar bắt buộc và 1 kỳ thi học viên tự lựa chọn trong các học phần sau: BH nhân thọ, BH tài sản&thiệt hại, hưu trí, ứng dụng phương pháp xác suất/ngẫu nhiên, BH sức khỏe, tài chính. Ở Đức cũng có một số trường ĐHTH đào tạo cấp tín chỉ cho các môn khoa học actuary như ĐHTH Ulm, ĐHTH Gottingen…

Ở Nhật, Viện Actuary Nhật Bản (Institute of Actuaries of Japan) tổ chức các khóa đào tạo actuary cho học viên, chia làm 2 cấp độ: cơ bản và nâng cao. Để trở thành hội viên cấp độ Associate của Viện, học viên phải thi đỗ 5 học phần gồm: Xác suất thống kê; Các nguyên tắc và ứng dụng cơ bản của toán bảo hiểm nhân thọ; Các nguyên tắc và ứng dụng cơ bản của toán bảo hiểm phi nhân thọ; Các nguyên tắc cơ bản của toán tính quỹ hưu trí và tài trợ quỹ hưu trí; Các nguyên tắc cơ bản của kế toán; Lý thuyết kinh tế và đầu tư. Để trở thành hội viên Fellow của Viện, hội viên Associate phải vượt qua 2 kỳ thi học phần nâng cao nữa gồm: Các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ và phương pháp phát triển sản phẩm; Kế toán bảo hiểm nhân thọ (đối với actuary nhân thọ), hoặc Các sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ và phương pháp phát triển sản phầm; Kế toán BH phi nhân thọ, quản lý tài sản (đối với actuary phi nhân thọ); hoặc Mô hình, kế hoạch tính toán chương trình Lương hưu và vấn đề kế toán, thuế liên quan đến quỹ hưu trí và Hệ thống hưu trí công cộng và chương trình hưu trí cho người lao động (đối với actuary chế độ hưu trí). Ngoài Viện Actuary, có một vài trường đại học của Nhật Bản cũng đào tạo các khóa học về toán actuary và quản lý rủi ro, nhưng học viên vẫn phải tham dự các kỳ thi của Viện Actuary khi muốn được công nhận là hội viên của Viện.

Ở Hàn Quốc, để trở thành actuary tập sự, học viên phải vượt qua 4 kỳ thi. Sau đó, phải thi đỗ 3 kỳ thi nữa để trở thành ứng viên xem xét công nhận cấp độ Fellow. Để được công nhận Fellow, cần phải có tối thiểu 2 năm kinh nghiệm tại một tổ chức tài chính. Từ năm 2014 đến nay chương trình học actuary bao gồm : Giai đoạn 1 gồm các môn : Kinh tế học; Toán bảo hiểm; tiếng Anh; Luật (gồm hợp đồng bảo hiểm, Kinh doanh bảo hiểm, và luật về nghỉ hưu của người lao động); Kế toán. Giai đoạn 2 gồm : Quản lý rủi ro thống kê bảo hiểm; Toán thống kê bảo hiểm; Toán quỹ Lương hưu; Mô hình thống kê; Tài chính doanh nghiệp và Công nghệ tài chính. Điểm đặc biệt trong đào tạo actuary của Hàn Quốc là ngoài những môn chuyên ngành ra, học viên phải học và thi bắt buộc môn ngoại ngữ tiếng Anh. Điểm thi tiếng Anh TOEIC hoặc TOEFL đạt chuẩn có thể thay thế được môn tiếng Anh bắt buộc trong chương trình học. Ngoài ra, cũng quy định giới hạn thời gian học tối đa 5 năm để vượt qua giai đoạn 2 (học viên phải học và đạt kết quả đỗ tất cả các học phần giai đoạn 2 trong vòng 5 năm).

Như vậy, có thể thấy để đạt được cấp độ hội viên Fellow của các Hội, Viện actuary uy tín thành viên của Hiệp hội actuary quốc tế, học viên cần mất khoảng từ 5-7 năm (bao gồm cả thời gian học và thời gian làm việc thực tế để đạt yêu cầu).

Vấn đề actuary với thị trường bảo hiểm Việt Nam

Vấn đề thiếu hụt actuary đủ tiêu chuẩn theo quy định của TT 194 là hiện hữu đối với các DNBH phi nhân thọ. Thông tư 194 cho phép 3 hình thức sử dụng actuary: tuyển dụng actuary; thuê dịch vụ ngoài của các tổ chức cung cấp dịch vụ actuary; thuê hoặc dùng actuary của công ty mẹ hoặc công ty trong cùng tập đoàn của DNBH. Các DNBH PNT nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam có thể không gặp vấn đề vì có sự hỗ trợ của công ty mẹ nước ngoài. Còn các DNBH PNT Việt Nam sẽ gặp nhiều khó khăn. Theo tôi được biết, trong các DNBH PNT Việt Nam hiện tại mới chỉ có 1 DNBH có 1 actuary có bằng master về khoa học actuary& tài chính của Viện khoa học tài chính &bảo hiểm (ISFA) Lyon- Pháp, và 1 chứng chỉ của Viện actuary Nhật Bản cấp – và nếu chiểu theo đúng quy định của TT194 thì cũng chưa đạt tiêu chuẩn. Như vậy, muốn tuyển dụng thì không có người phù hợp, thuê dịch vụ ngoài thì hiện tại ở Việt Nam chưa có tổ chức nào cung cấp dịch vụ này. Một giải pháp trong ngắn hạn cho các DNBH Việt Nam là tìm kiếm tuyển dụng actuary đủ tiêu chuẩn từ các nước Đông Nam Á khác sau khi hình thành AEC vào đầu năm 2016 với sự dịch chuyển tự do lao động có kỹ năng. Tuy nhiên, việc này cũng khó vì thời điểm dịch chuyển lao động tự do trùng với thời điểm quy định về chuẩn actuary có hiệu lực, và không phải cứ muốn là tuyển dụng được ngay. Ngoài ra, các nước ASEAN khác cũng trong tình trạng thiếu hụt actuary (ngoại trừ Singapore và Philipin theo thông tin trao đổi với một số đồng nghiệp ở những nước này cho biết). Vì thế, nhiều khả năng sẽ có những DNBH không đáp ứng được quy định đúng thời hạn. Trong trường hợp này, có thể DNBH và HHBH phải xem xét phương án đề nghị cơ quan quản lý cho phép hoãn thêm một thời gian nào đó để đảm bảo các DNBH thực hiện đúng quy định của Thông tư.

Một điểm nữa cũng cần làm rõ là cách hiểu về quy định tối thiểu 2 chứng chỉ tính toán được cấp bởi các Hội actuary Anh, Scotland, Hoa Kỳ, Úc, Canada (tại mục 1.b điều 1 TT194). Thông thường các Hội, Viện actuary sẽ cấp bằng Hội viên các cấp độ (Associate, Fellow…) khi học viên học qua một số học phần theo quy định chứ không phải cấp chứng nhận cho từng học phần. Còn nếu có thể hiểu những giấy chứng nhận tham dự một khóa, seminar một vài ngày do các Hội, Viện actuary tổ chức là những chứng chỉ đạt yêu cầu – thi đây cũng là cách thức các DNBH PNT xem xét gửi các cán bộ hiện đang làm công việc tính toán dự phòng và khả năng thanh toán tham dự các hội thảo ngắn ngày để có chứng chỉ.

Về dài hạn, cần có những giải pháp phù hợp để giải quyết vấn đề này. Trước tiên, cần có sự vận động để thành lập Hội actuary, với các thành viên là các actuary hiện có của các DNBH nhân thọ và PNT. Hội actuary sẽ xây dựng định hướng phát triển lực lượng nhân sự actuary Việt Nam, trong đó có việc liên kết phối hợp với các tổ chức đào tạo và chứng nhận actuary ở nước ngoài có uy tín và các trường đại học trong nước (những trường có khoa toán) để xây dựng chương trình đào tạo đảm bảo học viên sau khi học có được những chứng chỉ phù hợp. Cơ quan quản lý bảo hiểm và HHBH cần có sự hợp tác chặt chẽ trong giai đoạn đầu hình thành Hội actuary. Ở góc độ hợp tác ASEAN, tại Hội nghị Hội đồng bảo hiểm ASEAN (AIC) tháng 12/2014 tại Brunei, đại diện HHBHVN đã đề nghị đưa vào chương trình hoạt động năm 2015 nội dung về xây dựng đội ngũ actuary và đã được AIC chấp thuận. Ngày 20/5/2015 tới đây AIC sẽ tổ chức phiên họp đầu tiên đại diện hội actuary của các nước ASEAN để bàn về kế hoạch phát triển actuary của ASEAN cũng như tiêu chí về chuẩn actuary của ASEAN. HHBHVN đã đề cử actuary của AIA (đại diện khối nhân thọ) và Bảo Việt Việt Nam (khối phi nhân thọ) tham dự phiên họp trên – hy vọng sau hội nghị sẽ có thêm các thông tin về khả năng hợp tác trong ASEAN về đạo tạo phát triển nhân lực actuary ASEAN.

Nguồn: avi.com.vn

Advertisements