Trong năm 2011, giá vàng đã có những trồi sụt làm đau tim cả những người mạnh khỏe nhất, chỉ trừ những người không có tiền để có thể mua vàng. Vấn đề tin đồn, lũng đoạn, đầu cơ và sự rụt rè trong điều hành của NHNN luôn là những thủ phạm cố hữu của các cơn biến động giá vàng trong nhiều năm trở lại đây.

2. Nghị quyết 11 của Chính phủ và công cuộc chống lạm phát

Nghị quyết 11 của Chính phủ được các chuyên gia cho là có tác dụng nhất định, đặc biệt là những tác dụng dài hạn. Trong ngắn hạn, chính sách này không đủ để giảm lạm phát xuống dưới 18% như mong muốn của Chính phủ. Phát biểu của Thủ tướng về khả năng đưa lạm phát về một con số trong năm 2012 dường như là hơi lạc quan quá, khi những vấn đề nghiêm trọng của nền kinh tế như kiểm soát giá thực, phòng chống nhập siêu, hiệu quả của khu vực kinh tế nhà nước chưa có nhiều chuyển biến.

3. Tái cấu trúc ngành ngân hàng và nâng tầm SJC

Đây là thời điểm thích hợp để xem xét tái cấu trúc ngành ngân hàng, vốn được xem là “đông nhưng không mạnh” của Việt Nam. Những cam kết và động thái “chém tay” dứt khoát của Thống đốc NHNN trong vấn đề kiểm soát lãi suất, quản lý ngoại hối cũng có những tác dụng tích cực nhất định. Việc SJC trở thành thương hiệu vàng quốc gia vẫn chỉ là “bình mới, rượu cũ”, nhưng câu chuyện độc quyền thị trường vàng đang hồi nóng bỏng khi Việt Nam đã hội nhập như hiện nay. Ý kiến cho rằng NHNN quản vàng như quản tiền xem ra là của những người thiếu hiểu biết, vì vàng không cần có NHNN nó vẫn tồn tại, còn tiền giấy thì không, vì tiền giấy không có giá trị tự thân, nó chỉ là “công cụ nợ” của NHNN mà thôi.

4. Thị trường chứng khoán lệt bệt

“Lệt bệt”, tức là là là mặt đất, không sao cất mình lên được. Gặp thời buổi kinh tế suy thoái toàn cầu, ngay cả trái phiếu Chính phủ Mỹ cũng tụt hạng ngay trong con mắt của người Mỹ (S&P là của Mỹ) thì cũng không thể khác được với TTCK Việt Nam. Chỉ hy vọng nền kinh tế sẽ đi lên và nhà đầu tư sẽ quay trở lại. Vấn đề là, có cần một cuộc “tái cấu trúc TTCK” hay không, khi có những cổ phiếu chỉ trên dưới 1000 đồng cũng chễm chệ nhấp nháy trên bảng điện tử của HOSE?

5. “Điểm mặt chỉ tên” của Bộ Trưởng Bộ Tài chính và câu chuyện “lương không đủ sống”

Bộ Trưởng Bộ Tài chính đã lớn tiếng với đại diện một DN nhà nước trong lĩnh vực xăng dầu khi họ lớn tiếng kêu lỗ. Những động thái sau đó như kiểm toán, đánh giá… cho thấy, người dân phần nào có thể tin vào khả năng bênh vực người tiêu dùng của Chính phủ. Một đại diện của Điện lực VN – đang thua lỗ nặng – than phiền vì thấy đau lòng khi mức lương bình quân ngành “chỉ đạt 7,3 triệu đồng/người/tháng”, không đủ sống ở Thành phố!!! Sự choáng váng của dư luận chưa hết thì thấy nhiều doanh nghiệp nhà nước khác như Dầu khí, Than Khoáng sản… còn có mức thu nhập khủng hơn nhiều. Trong khi, những DN này, nếu không lỗ thì cũng có mức lợi nhuận bình quân thấp hơn nhiều so với khối ngoài nhà nước, trong khi được hưởng nhiều chính sách ưu đãi trong tiếp cận nguồn lực. Rõ ràng, có rất nhiều vấn đề để đảm bảo sự công bằng trong kinh tế và trong xã hội nếu nhìn vào hiện tượng trên.

Doanh nghiệp nhà nước (DNNN), hiểu là các tổng công ty và tập đoàn, làm ăn ra sao thì đã được công bố chính thức. Nó giống như một cái xe khách, chạy cà rịch cà tang, nhưng tốn nhiều xăng, ăn nhiều nhớt. Mỗi chiếc xe đã là như thế, nên khi tập họp chúng lại thành tập đoàn, thì tập đoàn cũng không khác mấy!

Vì vậy, đầu tháng 10 vừa qua, Hội nghị Trung ương 3 (khóa XI) quyết định tái cơ cấu DNNN; tức là "đại tu" chiếc xe. Với nó, giải bài toán chất lượng và hiệu quả là vấn đề cốt lõi.

Có nhiều đề nghị đã được đưa ra cho việc trên; như cơ chế quản lý đầu tư còn nhiều bất cập; cơ cấu hoạt động kinh doanh chưa hợp lý…; hay như đặt nó vào môi trường cạnh tranh; đẩy mạnh cổ phần hóa; áp dụng quy chế quản trị doanh nghiệp quốc tế hiện đại (corporate governance)… Nhân dịp cuối năm, ta cùng xem các biện pháp được đề nghị này.

Tính chất của các biện pháp đề nghị

Các đề nghị nêu trên đa số là các biện pháp áp từ bên ngoài vào DNNN. Dùng hình ảnh mô tả, cảnh ấy giống như có một chiếc xe đang chạy cà rịch cà tang thì có người bảo thay đổi cái thùng xe đi (cổ phần hóa); hay cho nó chạy chung với các xe khác (môi trường cạnh tranh); hoặc kiểm soát việc tiêu hao xăng dầu của nó (corporate governance) tức là áp dụng quản trị doanh nghiệp hiện đại của quốc tế.

Mỗi chiếc xe đều có: máy móc, tài xế và chủ xe. Máy móc là cách quản trị và sắp xếp người làm việc cùng với phương tiện trong doanh nghiệp. Cổ phần hóa là thay đổi chủ xe. Biện pháp này sẽ làm đổi thay nhân sự quản lý và điều hành của doanh nghiệp (tài xế, phụ xe) chứ không làm gia tăng bao nhiêu máy móc của chiếc xe, tức là khả năng làm ra tiền của DNNN. Cổ phần hóa để buộc DNNN phải công khai, minh bạch; do đó ban lãnh đạo của nó sẽ bị áp lực làm tốt hơn thì đó là hy vọng. Vì về thực tế, cứ nhìn sang thị trường chứng khoán xem các công ty đã niêm yết báo cáo cho nhà đầu tư như thế nào là biết ngay.

Ta cứ muốn "đi tắt đón đầu", loay hoay bàn mãi. Ta có nhìn vấn đề sai không nhỉ? Một cái xe tốt thì 10 cái sẽ tốt. Không thể làm ngược lại được, như ta đã từng làm, để lại bàn… thiên thu!

Đặt DNNN vào môi trường cạnh tranh thoạt nghe thì là một sáng kiến, vì khai thác khía cạnh tâm lý con người; nhưng nghĩ sâu hơn ta sẽ thấy khác. Một nhóm trẻ đang chạy, chúng khỏe mạnh và đã chạy mỗi ngày; nay ta để vài em tham gia, các em này không quen chạy, qua được một đoạn thì mệt đứt hơi. Liệu các em có muốn chạy không? Tự ái các em còn chăng khi chẳng còn đủ sức để chạy?

Áp dụng quy chế quản trị doanh nghiệp, là "corporate governance" (CP) cho DNNN thì chưa hợp! Về quy chế này, chúng ta đang bị làm khổ bởi lòng tốt của người nước ngoài. Sở dĩ vậy là vì qua họ ta biết CP; nó được giao cho ta miễn phí; và ta hy vọng nó sẽ giúp công ty chúng ta cải tiến về mặt quản trị. Thế nhưng, khi tiếp nhận như thế ta không biết nền tảng mà trên đó CP đã được tạo lập. Nó cần nấc 1 và 2 trước nó, như sẽ trình bày sau này. Còn về phía các người tốt bụng, họ lại không biết rằng do trình độ quản trị của doanh nghiệp ở ta, áp dụng CP thì cũng chỉ là hình thức; vì mục đích của nó là để cho những người bên ngoài biết về cái xe, chứ không phải để dùng bên trong cái xe!

CP xuất hiện đầu tiên vào những năm cuối 1980 và được đẩy mạnh sau 1990 tại các nước mà công ty đã phát triển từ lâu đời. Công ty của họ có từ năm 1844, còn của ta thì từ 1956 với DNNN nhưng ở trong nền kinh tế chỉ huy và 1990 với tư nhân. Do "tuổi tác" của công ty nên các vấn đề phải quan tâm của hai bên khác nhau. Dùng hình ảnh, CP giống như một đôi "patin", đi patin thì thích chí đối với người lớn; em bé 2, 3 tuổi mà đi "patin" thì chỉ có… ngã, hiểu theo nghĩa là không hiệu quả và tốn tiền! Em bé là công ty ở ta.

Có một quyển sách dày do IFC và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phát hành năm ngoái trình bày đề tài CP này. Nói gọn, CP là một đòi hỏi đối với các doanh nghiệp đã hoạt động lâu đời và làm ra nhiều tiền. Áp dụng CP là yêu cầu tài xế phải báo cáo cho chủ như thế nào và mục đích là ngăn chặn hội đồng quản trị tiêu tiền sai. Chẳng hạn từ tháng 10 năm nay, có vụ xì căng đan ở Công ty Olympus sản xuất máy ảnh nổi tiếng của Nhật, lập từ năm 1919. Năm 2008, Olympus mua một công ty sản xuất dụng cụ y khoa của Anh giá 2,2 tỉ đô la, nhưng trả phí tư vấn cho hai công ty khác lên đến 687 triệu mà tông tích của chúng không rõ ràng. Gần đây, tổng giám đốc người Anh nêu thêm một vụ thanh toán bất thường lên đến 1,3 tỉ đô la thì bị hội đồng quản trị cho nghỉ việc ngay. Kê lên như vậy vì vài năm trước Olympus bị lỗ, nhưng đã giấu. Đến cuối tháng 11 thì chủ tịch và ba ủy viên trong hội đồng quản trị phải từ chức. Loan tin về việc này, tờ The Economist ghi tựa là "Corporate governance in Japan". CP là như thế. Xin trở lại vấn đề.

Từ xưa đến nay, mỗi khi có một DNNN nào làm mất tiền nhiều, thì lại có nhiều lời hô hào phải quản lý nó cho chặt hơn, loại bỏ chồng chéo… Ấy là một sự hô hào về công tác quản lý. Làm mãi mà không bao giờ lạc điệu vì không có công cụ để quản lý; giống như hô hào bác nông dân "cuốc, cuốc đi" trong khi bác ta chỉ có cây gậy. Làm sao cuốc! Đối với một cái xe chạy cà rịch cà tang mà muốn chữa thì phải sửa từ ở bên trong chiếc xe, ở động cơ và hệ thống truyền lực của nó. Ở các nước phát triển, họ có cách quản trị ở trình độ khoa học, gọi là "management" để xe chạy tốt, để giúp công ty tự kiểm soát mình.

Sửa ở bên trong

Giải bài toán chất lượng và hiệu quả của DNNN tức là làm sao để nó tạo ra lời lãi. Một công ty đa quốc gia hoạt động tại Việt Nam thì nó nhận vốn từ công ty mẹ ở Thụy Sỹ; nhưng báo cáo kết quả kinh doanh cho công ty quản lý khu vực nằm ở Singapore. Chủ sở hữu như thế, quản lý thì như vậy, giám đốc ba năm thay một lần, mà công ty ở Việt Nam vẫn kinh doanh có lãi to. Họ có bị chồng chéo về sở hữu và quản lý như DNNN của ta đâu! Tại sao thế? Thưa vì họ có cách quản trị (management) ở trình độ khoa học. Và nó nằm ở bên trong doanh nghiệp.

Sự kém hiệu quả, sự chồng chéo, của DNNN là do cách thức quản trị nó. DNNN chưa được quản trị theo khoa học; đa phần vẫn ở trình độ làm theo sự thuận tiện; dựa trên cơ sở tin tưởng từng người và đáp ứng mối lo của chủ sở hữu về vốn cấp cho doanh nghiệp. Cách quản trị này làm cho chiếc xe không có đồng hồ đo tốc độ, điện, xăng… Vì thế nó cà rịch cà tang, lời lỗ không rõ ràng và luôn có nhiều lý do để đổ tội. Một cái xe chạy dở, đem ghép 10 cái lại thì tất cả vẫn thế. Công ty mẹ và các công ty con không có cách quản trị đồng nhất, tranh chấp giữa những người quản lý và điều hành doanh nghiệp dễ xảy ra. Do tình trạng này mới đây lại có ý kiến là sửa cả hệ thống! Xin đừng! DNNN cần được sửa chữa ở trong và từng doanh nghiệp một. "Gắn đồng hồ" cho nó để kiểm soát hoạt động của nó theo quy trình, lấy quy chế để dẹp bỏ những sự xung đột. Cách này không phải là mới, vì nó được làm đầy dẫy ở các công ty nước ngoài.

Cách quản trị khoa học đã ra đời ở các nước phát triển từ sau Thế chiến thứ I và thành quy củ từ sau Thế chiến thứ II. Nhờ đó mới có các công ty đa quốc gia được lập tại nhiều nước và ở đâu chúng cũng làm ăn lời lãi. Chúng ta không biết hoặc hiểu bao nhiêu về cách này; vì năm 1990 mới mở cửa; mà mở ra thì nó đã đi qua mất rồi! Tờ The Economist (7-2011) chọn sáu quyển sách hay nhất về sách kinh doanh (business book) trong 50 năm qua thì có ba quyển về quản trị và được xuất bản vào các năm: 1956, 1964 và 1973. Quản trị khoa học sắp xếp cơ cấu tổ chức của một doanh nghiệp theo sự hợp lý, dựa trên bản chất công việc, để thực hiện mục đích. Về công việc, các đơn vị trong cơ cấu kia giao tiếp với nhau theo các chức năng nhất định và không trùng hợp. Điều đó tạo nên các quy trình; và chúng được thực hiện bởi những nhân viên có khả năng phù hợp. Tất cả được ghi vào cẩm nang điều hành và quyển sách này trở thành khuôn thước để công ty kiểm soát cách làm việc của mọi nhân viên. Về tiền bạc, chúng được xử lý theo các quy định ghi trong cẩm nang và cách ghi sổ sách kế toán được người bên ngoài kiểm soát để xác nhận sự trung thực của các chi tiết được báo cáo. Đây là nấc 1.

Để kiểm soát tiền bạc chặt chẽ hơn nữa, người ta nâng việc quản trị lên một nấc, bằng cách lập ra một môi trường kiểm soát việc quản trị (management control environment). Trong môi trường này, tiền bạc được tưởng tượng thành một dòng nước, nó chảy vào rồi ra khỏi các đơn vị; từ đó các đơn vị được đánh giá theo các trung tâm: chi và thu (revenue and expense centers), tạo lời lãi (profit centers), quản trị và hỗ trợ; việc chi thu được chuyển dịch giữa các đơn vị với nhau (transfer pricing). Sau đó, người ta đặt ra các phương pháp tính toán để xác định mức chênh lệch giữa tài sản được sử dụng và thu nhập mà chúng mang lại (assets employed); ấn định các quy trình về lập kế hoạch chiến lược, về soạn bản ngân sách (dự toán) hàng năm; rồi phân tích hoạt động của doanh nghiệp dựa trên bản ngân sách để điều chỉnh hoạt động của mỗi đơn vị từng quí một. Khi đánh giá sự thực hiện công việc thì họ cũng xem xét đến chế độ bồi dưỡng cho nhân viên.

Các công việc kể trên đa phần nằm trong kế toán quản trị (management accounting). Loại kế toán này do công ty tự đặt ra để kiểm soát mình về khả năng tạo ra tiền. Nó khác với kế toán tài chính (mà chúng ta cũng làm) là một cách làm theo luật để đóng thuế, hay cho người quan tâm xem. Điều hành công việc của kế toán quản trị là giám đốc tài chính. Chức năng của người này là đảm bảo cho công ty làm sao để đồng tiền sinh sôi nảy nở nhiều nhất. Công việc ấy khác với công việc của kế toán trưởng (mà chúng ta rất đề cao); người sau chỉ ghi nhận các hoạt động của công ty dưới hình thức tiền bạc. Họ là sử gia, không có trách nhiệm giúp công ty sử dụng tiền một cách hiệu quả. Cách quản trị hai nấc ở trên giống như động cơ của xe và hệ thống truyền lực của nó. Xe chạy tốt, tài xế nào lái cũng được, miễn là thành thạo và có trách nhiệm. Xe đã chạy dở thì thay chủ xe, hay tài xế cũng không ăn thua gì. Nhân khi nêu hai nấc ở trên, xin thêm một tí nữa về CP. Dù có quản lý hai nấc như thế, nhưng do kế toán là một nghệ thuật, nên vụ Enron đã xảy ra. Để tránh việc đó tái diễn người ta thúc đẩy CP. Nó là nấc 3. Ở các DNNN nấc 1 chưa có, 2 thì không, sao lên CP được?

Vậy xin kết lại bằng một đề nghị. Nếu chúng ta tái cơ cấu DNNN bằng cách chuyển đổi cách quản lý hiện nay sang lối quản trị khoa học, với nấc 1; tức là chữa từ ở bên trong doanh nghiệp. Việc đó sẽ hiệu quả hơn là các biện pháp đang được đề nghị. Khi doanh nghiệp đã được kiểm soát chặt chẽ, làm ăn có lời lãi; thì nó sẽ biến đổi "hệ thống quyết định truyền thống" nằm bên ngoài nó, từ trên dội xuống nó. Ta cứ muốn "đi tắt đón đầu", loay hoay bàn mãi. Ta có nhìn vấn đề sai không nhỉ? Một cái xe tốt thì 10 cái sẽ tốt. Không thể làm ngược lại được, như ta đã từng làm, để lại bàn… thiên thu!

Theo TBKTSG

Có thể tải và xem về dự thảo này tại đây

A. Về sự cần thiết của văn bản: Do Nghị định 64/2001/NĐ-CP đã ban hành từ lâu, thời điểm đó nhiều vấn đề liên quan đến hoạt động thanh toán qua tài khoản chưa phát sinh, cũng như để đảm bảo phù hợp với những quy định, định nghĩa mới trong Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 nên cá nhân tôi ủng hộ quan điểm cần phải ban hành một văn bản mới dưới hình thức Nghị định để quy định thay thế cho Nghị định 64.

B. Liên quan đến nội dung dự thảo, tôi xin có một số đóng góp như sau:

1. Về tên gọi của Nghị định: Theo quan điểm của tôi, không nên đặt tên Nghị định là “Về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt” vì khái niệm “thanh toán không dùng tiền mặt” sẽ gây ra những cách hiểu không nhất quán:

• Thứ nhất, có thể hiểu việc thanh toán này không cần dùng đến tiền mặt, nhưng trên thực tế, việc thanh toán qua trung gian về bản chất là quá trình chu chuyển tiền mặt thông qua các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán mà thôi và người sử dụng tài khoản thanh toán vẫn có thể rút tiền mặt để sử dụng. Nói tóm lại, thanh toán qua trung gian về bản chất vẫn cần đến tiền mặt. Thanh toán không dùng tiền mặt thật sự chỉ có ở “thanh toán hàng đổi hàng” trong giao dịch mua bán hàng hóa theo quy định của Luật Thương mại và Bộ luật Dân sự.
• Thứ hai, theo cách hiểu của dự thảo Nghị định, thanh toán không dùng tiền mặt cần phải thông qua các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, nhưng hiện nay, việc thanh toán thông qua các phương tiện thanh toán không phải là tiền mặt có thể được thực hiện thông qua hối phiếu theo quy định của Luật Các công cụ chuyển nhượng. Như vậy, có thể nói phạm vi điều chỉnh của dự thảo Nghị định (Điều 1) hẹp hơn tên gọi của nó.
• Tại Điều 13 dự thảo có quy định: “Tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt thực hiện việc cung ứng phương tiện thanh toán; thực hiện dịch vụ thanh toán séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng, thư tín dụng và các dịch vụ thanh toán khác cho khách hàng thông qua tài khoản thanh toán của khách hàng”. Như vậy, bản thân ban soạn thảo đã quan niệm thanh toán không dùng tiền mặt là đồng nghĩa với thanh toán qua tài khoản. Và quy định này là mâu thuẫn với khoản 1 và khoản 4 Điều 4 của dự thảo.

Do đó, tôi đề nghị cần thay đổi tên của Nghị định để phù hợp với mục đích, nội dung dự thảo. Tên văn bản có thể là Nghị định về cung ứng dịch vụ thanh toán.

2. Có rất nhiều các thuật ngữ pháp lý chưa được định nghĩa, nhưng thường xuyên được sử dụng trong dự thảo. Việc định nghĩa là hết sức cần thiết để việc hiểu và áp dụng được thống nhất. Vì đây là Nghị định, nên cần hết sức cụ thể, tránh chung chung dẫn đến việc giải thích sau này của Thông tư có thể thiếu nhất quán.

Những thuật ngữ chưa được định nghĩa bao gồm:

• Tiền mặt: vì Nghị định quy định thanh toán không dùng tiền mặt, nên rất cần định nghĩa tiền mặt là gì. Hiện nay chưa có văn bản nào định nghĩa thuật ngữ này.
• Phương tiện thanh toán: mặc dù khái niệm này đã được định nghĩa trong Nghị định 64 nhưng không được định nghĩa lại ở dự thảo, nhưng xin lưu ý rằng đây chính là văn bản thay thế Nghị định 64.
• Giao dịch thanh toán hợp lệ: được sử dụng mà không định nghĩa. Thuật ngữ hợp lệ thường được hiểu là được chấp nhận nhưng chưa ở mức độ hợp pháp hoặc trong trường hợp phù hợp với các quy định thỏa thuận giữa các bên. Đề nghị làm rõ thuật ngữ này.
• Hệ thống thanh toán quốc gia: thuật ngữ này xuất hiện khá nhiều nhưng không rõ nó là gì. Cần phải định nghĩa để có thể phân biệt được hệ thống thanh toán quốc gia (Điều 23) với các hệ thống thanh toán khác (Điều 25)

3. Về khái niệm tài khoản thanh toán: dự thảo Nghị định đưa ra khái niệm này không thống nhất với Luật Các tổ chức tín dụng, cụ thể như sau:

Dự thảo	Luật Các tổ chức tín dụng 2010
Tài khoản thanh toán là tài khoản tiền gửi không kỳ hạn của khách hàng mở tại tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán để sử dụng các dịch vụ thanh toán do các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán cung ứng (Khoản 6 Điều 4)	Tài khoản thanh toán là tài khoản tiền gửi không kỳ hạn của khách hàng mở tại ngân hàng để sử dụng các dịch vụ thanh toán do ngân hàng cung ứng (Khoản 22 Điều 4)

Như vậy, cần có sự thống nhất giữa các định nghĩa này. Mặc dù Ngân hàng Nhà nước có thể là trung gian thanh toán nhưng về bản chất NHNN không phải là một tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán như cách hiểu của dự thảo vì nó không nhận tiền gửi. Do vậy, nếu muốn mở rộng khái niệm tài khoản thanh toán trong dự thảo Nghị định thì không thể sao chép định nghĩa từ Luật Các tổ chức tín dụng. Theo tôi, nên định nghĩa như sau: “tài khoản thanh toán là tài khoản tiền gửi không kỳ hạn của khách hàng mở tại ngân hàng để sử dụng các dịch vụ thanh toán do ngân hàng cung ứng theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng và tài khoản dùng trong thanh toán được mở tại các tổ chức trung gian thanh toán khác theo quy định của Nghị định này.”

4. Một số vấn đề cụ thể khác

Quy định của dự thảo	Bình luận	Kiến nghị
Điều 7 khoản 1: Ngân hàng Nhà nước mở tài khoản thanh toán cho Kho bạc Nhà nước, các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài theo quy định tại Khoản 2, Khoản 3 Điều 27 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các Điều 101, Điều 109, Điều 114, Khoản 4d Điều 118 , Điều 121 Luật các Tổ chức tín dụng	Với quy định này, các văn bản hướng dẫn như Nghị định, thông tư sẽ không được áp dụng, từ đó gây khó khăn trong việc thực hiện vì những quy định của Luật tương đối chung chung, và NHNN thường có văn bản hướng dẫn riêng cho những vấn đề như thế này.	Bổ sung thêm vào cuối đoạn này nội dung: “và các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành”
Điều 9 khoản 2: Người mở tài khoản thanh toán là cá nhân phải có năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự; người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có giao kết hợp đồng lao động. Đối với người chưa thành niên, khi mở tài khoản thanh toán phải có người giám hộ theo quy định của pháp luật.	Quy định như thế này là không rõ: nếu đã có năng lực hành vi tất phải có năng lực pháp luật và đủ 18 tuổi; trường hợp từ đủ 15 đến dưới 18 có hợp đồng lao động được mở tài khoản có phải có người giám hộ không, trong khi theo pháp luật lao động họ có quyền tự do giao kết hợp đồng lao động mà không cần sự đồng ý của người giám hộ? Thêm nữa, “phải có người giám hộ” được hiểu là thế nào? Là có người giám hộ (tức là không thuộc trường hợp không có ai giám hộ) hay phải được người giám hộ đồng ý?	Đề nghị sửa đổi như sau: Người mở tài khoản là cá nhân có năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật và người chưa thành niên từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có giao kết hợp đồng lao động. Trong trường hợp người chưa thành niên không thuộc trường hợp trên, khi mở tài khoản thì phải được sự đồng ý của người giám hộ bằng văn bản.
Điều 9 khoản 3: Tài khoản thanh toán chung là tài khoản thanh toán có ít nhất hai chủ thể trở lên cùng đứng tên mở tài khoản. Chủ tài khoản thanh toán chung có thể là tổ chức hoặc cá nhân. Mục đích sử dụng tài khoản thanh toán chung, quyền và nghĩa vụ của các chủ tài khoản thanh toán chung phải được xác định rõ bằng văn bản	Cách định nghĩa “Tài khoản thanh toán chung” này thừa chữ và làm quy định trở nên rắc rối. Chỉ nên gọi là “Tài khoản chung”	Đề nghị định nghĩa là tài khoản chung: Tài khoản chung là tài khoản thanh toán có ít nhất hai chủ thể trở lên cùng đứng tên mở tài khoản. Chủ tài khoản chung có thể là tổ chức hoặc cá nhân. Mục đích sử dụng tài khoản chung, quyền và nghĩa vụ của các chủ tài khoản chung phải được xác định rõ bằng văn bản
Điều 11 khoản 2 điểm c: Khi có tranh chấp giữa các chủ tài khoản thanh toán chung.	Những tranh chấp này ngân hàng có nhất thiết phải biết không? Có thể biết được không? Như vậy, để phong tỏa tài khoản, ngân hàng cần phải có những căn cứ chính thức mới có thể thực hiện được và để đảm bảo quyền lợi cho các chủ tài khoản hoặc một bên chủ tài khoản thanh toán chung.	Đề nghị quy định như sau: Khi có tranh chấp giữa các chủ tài khoản thanh toán chung và được các chủ tài khoản thông báo chính thức bằng văn bản
Điểm c khoản 2 Điều 12: Xử lý theo quy định của tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán đối với trường hợp người thụ hưởng hợp pháp số dư trên tài khoản đã được thông báo mà không đến nhận.	Quy định như này là tùy tiện, vì đây là tiền của khách hàng nên không thể tùy ý theo quy định của tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán được. Thêm nữa, việc thông báo này phải quy định rõ được thực hiện như thế nào. Việc họ không đến nhận không đồng nghĩa với việc họ “cho tặng” ngân hàng số tiền đó. Do đó, NHNN cần có hướng dẫn cụ thể về nội dung này.	Đề nghị quy định như sau: Đối với trường hợp người thụ hưởng hợp pháp số dư trên tài khoản đã được thông báo mà không đến nhận thì thực hiện theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước.
Điều 13 khoản 1	Đã phân tích ở mục 1
Điều 15 khoản 1: Các tổ chức không phải là ngân hàng muốn cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán phải đảm bảo đáp ứng đủ các điều kiện sau: 1. Có giấy phép thành lập hoặc đăng ký kinh doanh do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp.	Ở đây cần làm rõ hai vấn đề: 1) Cơ quan có thẩm quyền ở đây là ai? Sao không quy định rõ là Ngân hàng Nhà nước, vì đây là cơ quan quản lý lĩnh vực này và được thể hiện rõ ở đoạn cuối Điều 15. 2) Có thể hiểu giấy phép do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp là điều kiện để được cấp phép hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán hay là điều kiện để thực hiện dịch vụ này? Nếu là điều kiện để được cấp phép thì rõ ràng là mâu thuẫn: muốn được cấp phép thì phải có giấy phép, muốn có giấy phép thì phải được cấp phép.	Đề nghị: quy định rõ thành các khoản: Khoản 1: về cơ quan cấp phép Khoản 2: về điều kiện cấp phép Khoản 3: về hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Đổi tên Điều 15: Cấp phép cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.
Điều 17 và 18: về bồi thường thiệt hại và giải quyết tranh chấp	Hai Điều này không có gì đặc thù, chỉ là những tuyên bố chung chung, nếu không có thì cũng vẫn giải quyết được vì do các văn bản pháp luật khác quy định	Đề nghị bỏ Điều 17 và Điều 18

]]> http://luattaichinh.wordpress.com/2011/12/26/m%e1%bb%99t-s%e1%bb%91-gp-cho-d%e1%bb%b1-th%e1%ba%a3o-ngh%e1%bb%8b-d%e1%bb%8bnh-v%e1%bb%81-thanh-ton-khng-dng-ti%e1%bb%81n-m%e1%ba%b7t/feed/ 0 tran vu hai http://luattaichinh.wordpress.com/2011/12/02/ba-k%e1%bb%8bch-b%e1%ba%a3n-cho-t%c6%b0%c6%a1ng-lai-d%e1%bb%93ng-euro/ http://luattaichinh.wordpress.com/2011/12/02/ba-k%e1%bb%8bch-b%e1%ba%a3n-cho-t%c6%b0%c6%a1ng-lai-d%e1%bb%93ng-euro/#comments Fri, 02 Dec 2011 04:21:46 +0000 tran vu hai https://luattaichinh.wordpress.com/?p=1789 ]]> Nguồn: Báo Sài gòn tiếp thị online

Các nhà hoạch định chính sách và chuyên gia kinh tế các nước châu Âu đã phải nghĩ tới các kịch bản cho tương lai của khu vực đồng tiền chung, với những diễn viên “đa quốc gia” bất đắc dĩ. Tựu trung có ba kịch bản chính.

Châu Âu hai tốc độ

Diễn viên chính sẽ là nhóm các quốc gia ngoại vi, trọng tâm là Hy Lạp, tiếp đến là Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Ireland. Đây là các nhân tố đe doạ sự tồn tại của khu vực và họ phải rời bỏ tư cách thành viên sử dụng chung đồng euro.

Đề xuất giữa các lãnh đạo cấp cao Berlin, Paris đưa ra hôm 9.11 nâng cao khả năng một hoặc nhiều quốc gia ngoại vi phía nam sẽ phải rời khỏi khu vực đồng euro, trong khi phần cốt lõi phía bắc hội nhập kinh tế sâu hơn, bao gồm cả những lĩnh vực nhạy cảm là chính sách tài khoá, thuế cá nhân và doanh nghiệp. Đây là cách duy nhất để tăng cường kỷ luật, kỷ cương, sự ổn định và đảm bảo tính bền vững trong tương lai của đồng euro. Với đề xuất như trên, khối tiền tệ chung sẽ nhỏ hơn nhưng phát triển nhanh hơn, tạo ra khoảng cách ngày một lớn với các thành viên còn lại của EU, hình thành một “châu Âu hai tốc độ”.

Có ý kiến cho rằng để Hy Lạp ra khỏi khối tiền tệ chung sẽ có lợi cho nước này trong dài hạn. Trên thực tế, Hy Lạp khó có thể trả nợ trong khung thời gian đưa ra và cũng là bất hợp lý nếu cố chờ đợi thêm sự cứu trợ từ IMF hay các quốc gia châu Âu khác.

Đẩy một quốc gia ra khỏi liên minh tiền tệ được xem là điều cấm kỵ trong thời gian trước vì: “Điều này sẽ phủ nhận tất cả những giá trị đã xây dựng trong suốt 60 năm qua. Việc sẽ vẽ lại bản đồ địa lý và làm phát sinh những căng thẳng mới. Điều này có thể sẽ là sự kết thúc thực sự của châu Âu”, một nhà ngoại giao EU nói với Reuters.

Đức rời bỏ liên minh tiền tệ

Đức cùng một số quốc gia nhỏ khác, như Áo, Phần Lan và Hà Lan, theo đề xuất của cựu lãnh đạo liên đoàn Công nghiệp Đức Hans-Olaf Henkel sẽ là người ra đi khỏi khối tiền chung euro. Lúc này có thể có hai khả năng xảy ra, hoặc là các quốc gia còn lại vẫn duy trì đồng euro mà không có Đức (nhánh 2b), hoặc là tan rã một khi Đức rút khỏi để trở về với đồng tiền riêng của mỗi quốc gia (nhánh 2a).

Rút khỏi đồng tiền chung, đồng mark Đức được cho là mối nguy của đồng Franc mạnh của Thuỵ Sĩ và các doanh nghiệp sản xuất của Đức sẽ bị ảnh hưởng. Theo tính toán, Đức phải hy sinh từ 20 – 25% GDP trong năm đầu tiên và giảm xuống còn một nửa ở năm tiếp theo. Tuy nhiên, chi phí thiệt hại này vẫn rất nhỏ so với khoản chi khổng lồ mà Đức giải cứu Hy Lạp, Ireland và Bồ Đào Nha.

Trong trường hợp đồng euro tan rã, các nhà đầu tư “lời” hay ”lỗ” là tuỳ vào cách phân bổ tài chính của họ. Sẽ có những chuyển biến rất ngẫu nhiên, là kết quả của việc điều chỉnh tỷ giá hối đoái, tuỳ theo trường hợp. Sẽ có doanh nghiệp nắm giữ tài sản ròng bằng ngoại tệ được lợi nhờ việc phá giá đồng tiền và ngược lại. Và sẽ có sự điều chỉnh nhanh chóng năng lực cạnh tranh trong thị trường lao động và hàng hoá ở khu vực châu Âu cũ.

Việc xử lý tất cả các hợp đồng mệnh giá bằng euro sẽ sa vào các cuộc tranh tụng pháp lý phức tạp, mất nhiều năm mới giải quyết dứt điểm được. Trong thời gian đó, các khoản tài trợ tài chính cho thương mại quốc tế có nhiều nguy cơ sụp đổ. Vì vậy, đồng euro tan rã bất kể theo hình thức nào cũng sẽ dẫn đến tình trạng kinh tế châu Âu suy thoái sâu trước khi mong đợi các dấu hiệu phục hồi.

Một giải pháp thay thế khác ít có khả năng xảy ra là nhóm các nước thuộc khu vực tiền tệ (loại Đức) vẫn sử dụng tiền chung và tạo ra một phiên bản đồng euro giá trị thấp hơn hẳn so với USD và mark Đức.

Tương lai tươi sáng

Lý tưởng nhất là các quốc gia và các tổ chức tài chính khu vực châu Âu và thế giới thống nhất được để giữ khối đồng tiền chung euro, vãn hồi niềm tin của các nhà đầu tư. Điều này đòi hỏi các con nợ ở phía Nam phải chấp nhận các biện pháp thắt lưng buộc bụng hà khắc trong thời gian dài, điều kiện tiên quyết để nhận trợ giúp từ các quỹ hỗ trợ. Bên cạnh đó, ngân hàng Trung ương châu Âu ECB phải thực hiện trách nhiệm cứu trợ nhiều hơn nữa bằng các biện pháp tăng cường thanh khoản tạm thời. Điều này sẽ khó đạt được nếu Berlin và Paris tiếp tục đối đầu trong phương án để ECB đóng vai trò là người cho vay cuối cùng.

Pháp và Đức cần sớm tìm được sự đồng thuận mở rộng cơ chế ổn định tài chính châu Âu (EFSF) từ 440 tỉ USD lên 1.000 tỉ USD. Đến hôm thứ tư 30.11, các bộ trưởng tài chính châu Âu đã đồng ý tăng cường năng lực cho vay của EFSF nhưng không tiết lộ chi tiết.

Điều cốt lõi nhất châu Âu cần nhận ra đó là một đồng tiền chung sớm muộn sẽ sụp đổ nếu như không có các quy định chặt chẽ chung về kinh tế cho các thành viên, nhằm ngăn chặn một số quốc gia vung tay quá trán khiến tình trạng thâm hụt nghiêm trọng đe doạ những thành viên còn lại.

Tuyết Hạnh (Economist, Financial Times)

THÔNG TƯ

Hướng dẫn xây dựng dự toán ngân sách nhà nước năm 2012

—————————-

- Căn cứ Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 6 tháng 6 năm 2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách nhà nước;

- Căn cứ Nghị định số 118/2008/NĐ-CP ngày 27 tháng 11 năm 2008 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Tài chính;

- Thực hiện Chỉ thị số 922/CT-TTg ngày 15 tháng 6 năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2012;

Bộ Tài chính hướng dẫn công tác đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ ngân sách nhà nước năm 2011 và xây dựng dự toán ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2012 như sau:

CHƯƠNG I

ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN NHIỆM VỤ NSNN NĂM 2011

Điều 1. Quy định chung:

1. Căn cứ đánh giá nhiệm vụ NSNN năm 2011:

- Nhiệm vụ NSNN năm 2011 đã được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết số 52/2010/QH12 của Quốc hội về dự toán ngân sách nhà nước năm 2011, Nghị quyết số 53/2010/QH12 của Quốc hội về phân bổ ngân sách Trung ương năm 2011, Quyết định số 2145/QĐ-TTg ngày 23 tháng 11 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ về việc giao dự toán ngân sách nhà nước năm 2011, Quyết định số 196/QĐ-TTg ngày 30 tháng 01 năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc giao dự toán chi thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia và Quyết định số 518/QĐ-TTg ngày 8 tháng 4 năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung Quyết định 196/QĐ-TTg.

- Các văn bản điều hành của Chính phủ, gồm: Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 09 tháng 01 năm 2011 về những giải pháp chủ yếu chỉ đạo, điều hành thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và dự toán NSNN năm 2011; Nghị quyết số 11/NQ-CP ngày 24 tháng 02 năm 2011 về một số giải pháp chủ yếu tập trung kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội trong năm 2011.

- Thông tư số 202/2010/TT-BTC ngày 14 tháng 12 năm 2010 của Bộ Tài chính quy định về tổ chức thực hiện dự toán NSNN năm 2011.

- Tình hình thực hiện các nhiệm vụ NSNN trong 6 tháng đầu năm; các giải pháp phấn đấu thực hiện trong 6 tháng cuối năm.

2. Bám sát chỉ đạo của Chính phủ trong điều hành kinh tế xã hội, tình hình thực hiện nhiệm vụ thu, chi NSNN 6 tháng đầu năm, các Bộ, cơ quan Trung ương, các địa phương đánh giá kết quả thực hiện các kết luận, kiến nghị của cơ quan thanh tra, kiểm toán; chủ động đề xuất những sửa đổi, bổ sung cụ thể về chính sách, chế độ thu, chi NSNN và các chính sách, chế độ khác gửi Bộ Tài chính và các Bộ, cơ quan có liên quan để nghiên cứu sửa đổi, bổ sung hoặc trình cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung kịp thời.

Điều 2. Đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ thu NSNN năm 2011:

Căn cứ kết quả thu NSNN 6 tháng đầu năm, đánh giá thực hiện thu NSNN năm 2011 trên cơ sở phấn đấu hoàn thành vượt mức dự toán NSNN đã được Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp thông qua, nhưng tối thiểu phấn đấu vượt 7-8% so với dự toán thu Quốc hội đã thông qua. Khi đánh giá cần tập trung vào các nội dung chủ yếu sau:

- Đánh giá, phân tích tác động của kinh tế đến kết quả thực hiện thu ngân sách năm 2011 như: Tình hình sản xuất – kinh doanh, hoạt động xuất, nhập khẩu của các doanh nghiệp trên địa bàn; kết quả thực hiện các chỉ tiêu về sản lượng sản xuất và tiêu thụ của các sản phẩm chủ yếu; giá bán, lợi nhuận; rà soát để tính đến các dự án đầu tư mới, đầu tư mở rộng, đầu tư chiều sâu, các dự án đầu tư đã hết thời gian hưởng ưu đãi; kết quả thực hiện nhiệm vụ kế hoạch tài chính về đất đai; tình hình giao dịch mua bán bất động sản; tình hình hoạt động của thị trường chứng khoán.

- Đánh giá, phân tích tác động ảnh hưởng của việc thực hiện các chính sách gia hạn thuế ảnh hưởng tới thu NSNN năm 2011 qua việc thực hiện Quyết định số 12/2010/QĐ-TTg ngày 12 tháng 2 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ về việc gia hạn nộp thuế thu nhập doanh nghiệp nhằm tiếp tục tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế năm 2010; Quyết định số 21/2011/QĐ-TTg ngày 6 tháng 4 năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc gia hạn nộp thuế thu nhập doanh nghiệp của doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm tháo gỡ khó khăn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế năm 2011; việc điều hành chính sách xuất, nhập khẩu, trong đó có việc điều chỉnh thuế nhằm hạn chế nhập siêu, xuất khẩu nguyên liệu thô và điều chỉnh thuế suất để thực hiện các cam kết hội nhập.

- Đánh giá tình hình nợ đọng và xử lý nợ đọng thuế năm 2011: Xác định rõ số nợ thuế đến 31/12/2010, dự kiến số nợ phát sinh trong năm 2011, số nợ thuế thu hồi được trong năm 2011 và số nợ thuế đến 31/12/2011. Tổng hợp, phân loại đầy đủ, chính xác số thuế nợ đọng theo quy định.

- Đánh giá kết quả phối hợp giữa các cấp, các ngành có liên quan trong công tác quản lý thu NSNN và tổ chức thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra và kiểm soát thu hồi nợ thuế, chống thất thu, chống buôn lậu, chống gian lận thương mại; việc phối hợp trong kiểm tra giá; số đối tượng đã thanh tra, kiểm tra trong 6 tháng đầu năm và dự kiến cả năm; số thuế kiến nghị truy thu thông qua công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan thuế; số kiến nghị truy thu của cơ quan Kiểm toán Nhà nước, Thanh tra Chính phủ và dự kiến số nộp vào NSNN trong năm. Kiến nghị các giải pháp tăng cường công tác phối hợp, nâng cao hiệu quả các hoạt động này.

- Đánh giá tình hình kê khai, hoàn thuế giá trị gia tăng; số thuế phải hoàn phát sinh trong năm 2011; số dự kiến hoàn cho các doanh nghiệp trong năm 2011; trong đó phân tích rõ nguyên nhân hoàn thuế tăng, giảm đột biến so với năm trước.

- Đánh giá kết quả triển khai thực hiện các cơ chế, chính sách thu; các chính sách thuế mới ban hành, sửa đổi, bổ sung năm 2010, năm 2011 ảnh hưởng đến kết quả thu; đề xuất các kiến nghị để điều chỉnh cơ chế, chính sách (nếu có).

Điều 3. Đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ chi đầu tư phát triển:

1. Đánh giá công tác bố trí và tổ chức thực hiện vốn đầu tư xây dựng cơ bản năm 2011:

a) Đánh giá tình hình phân bổ, giao dự toán chi đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) năm 2011:

- Đánh giá việc bố trí, phân bổ vốn, giao dự toán chi đầu tư XDCB cho các dự án, công trình trong năm 2011, bao gồm: vốn từ nguồn NSNN (vốn trong nước- vốn ngoài nước), nguồn thu xổ số kiến thiết, nguồn vốn trái phiếu Chính phủ); phân bổ vốn đối với các công trình, dự án quan trọng, cấp bách cần đảm bảo theo tiến độ, các công trình, dự án hoàn thành trong năm 2011; vốn đối ứng các dự án ODA.

- Thời gian phân bổ và giao kế hoạch cho chủ đầu tư (khớp đúng với chỉ tiêu được giao về tổng mức đầu tư; cơ cấu vốn trong nước, vốn ngoài nước; cơ cấu ngành kinh tế).

- Kết quả thu hồi vốn ngân sách ứng trước theo Quyết định số 2145/QĐ-TTg ngày 23 tháng 11 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ về việc giao dự toán NSNN năm 2011; bố trí vốn thanh toán nợ XDCB thuộc nguồn NSNN.

b) Đánh giá tình hình rà soát, cắt giảm vốn đầu tư (cả nguồn NSNN và trái phiếu chính phủ) chưa thực sự cấp thiết để điều chuyển vốn cho các công trình, dự án cấp bách, hoàn thành trong năm 2011 theo tinh thần Nghị quyết số 11/NQ-CP của Chính phủ về các giải pháp chủ yếu tập trung kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội.

c) Đánh giá thực hiện nhiệm vụ chi đầu tư XDCB năm 2011:

- Đánh giá tổng quát tình hình thực hiện kế hoạch đầu tư XDCB năm 2011 bao gồm giá trị khối lượng thực hiện đến hết Quý II/2011, vốn thanh toán đến hết Quý II/2011 (gồm thanh toán khối lượng hoàn thành và thanh toán tạm ứng vốn đầu tư), dự kiến khối lượng thực hiện và vốn thanh toán đến 31/12/2011; kèm theo biểu phụ lục chi tiết từng dự án, có số liệu về tổng mức đầu tư được duyệt, vốn thanh toán lũy kế đến hết kế hoạch năm 2010, kế hoạch vốn năm 2011 theo các nội dung như trên.

- Đánh giá tình hình thực hiện các chương trình, dự án sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA): Tiến độ giải ngân nguồn vốn ODA và khả năng đảm bảo vốn đối ứng.

- Tổng hợp, đánh giá tình hình và kết quả xử lý nợ đọng khối lượng đầu tư XDCB; đề xuất, kiến nghị các giải pháp để xử lý dứt điểm các khoản nợ đọng.

d) Đánh giá tình hình quyết toán dự án đầu tư hoàn thành, trong đó nêu rõ: số dự án đã hoàn thành nhưng chưa quyết toán theo quy định đến hết tháng 6/2011 và dự kiến đến hết năm 2011; nêu rõ thời gian dự án đã hoàn thành nhưng chưa được quyết toán, nguyên nhân và giải pháp xử lý.

đ) Đánh giá tình hình huy động, thu hồi và trả nợ các nguồn vốn, kể cả tạm ứng tồn ngân Kho bạc nhà nước để thực hiện dự án, công trình đầu tư cơ sở hạ tầng tạo được nguồn thu hoàn trả vốn tạm ứng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt để thu hút vốn đầu tư của các tổ chức kinh tế trong và ngoài nước.

2. Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ chi hỗ trợ phát triển năm 2011:

- Tình hình thực hiện tín dụng đầu tư ưu đãi của Nhà nước, cho vay các dự án thuộc Chương trình kiên cố hoá kênh mương, giao thông nông thôn, cơ sở hạ tầng nuôi trồng thuỷ sản và cơ sở hạ tầng làng nghề ở nông thôn; tình hình thực hiện tín dụng hộ nghèo và các đối tượng chính sách xã hội, tín dụng học sinh, sinh viên, tín dụng ưu đãi đối với hộ đồng bào dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn, hộ nghèo làm nhà ở… (kết quả hoạt động, dư nợ cho vay, lãi suất huy động, số phát sinh bù chênh lệch lãi suất,…).

- Đánh giá tình hình triển khai Nghị định số 41/2010/NĐ-CP ngày 12 tháng 4 năm 2010 của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn; phân tích những tác động của chính sách này đối với việc khơi thông nguồn vốn đầu tư và thúc đẩy đầu tư phát triển nông nghiệp, nông thôn; bảo đảm mục tiêu an ninh lương thực và tạo ra nhiều sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu chủ đạo;

- Tình hình triển khai thí điểm chính sách bảo hiểm nông nghiệp theo Quyết định số 315/QĐ-TTg ngày 01 tháng 3 năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ, thí điểm chính sách bảo hiểm tín dụng xuất khẩu theo Quyết định số 2011/QĐ-TTg ngày 05 tháng 11 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ.

- Tình hình thực hiện dự trữ nhà nước năm 2011; số hàng mua vào, xuất ra, cấp không thu tiền (chi tiết về chủng loại, số lượng, giá trị); lực lượng dự trữ nhà nước đến ngày 31/12/2011; khả năng đáp ứng khi xảy ra các sự cố.

Điều 4. Đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ chi thường xuyên:

1. Đánh giá tình hình thực hiện dự toán NSNN 6 tháng đầu năm và dự kiến cả năm 2011 (việc triển khai phân bổ, giao dự toán ngân sách, rút dự toán; việc thực hiện điều chuyển, giảm chi đối với số kinh phí không phân bổ được cho các chương trình, nhiệm vụ, dự án;…) theo từng chỉ tiêu nhiệm vụ được nhà nước giao cho Bộ, cơ quan Trung ương, địa phương và đơn vị trong năm 2011. Đánh giá kết quả thực hiện các nhiệm vụ quan trọng, các chương trình, dự án lớn của từng Bộ, ngành, lĩnh vực, địa phương; những khó khăn, vướng mắc và đề xuất biện pháp xử lý.

2. Báo cáo tình hình tiết kiệm thêm 10% chi thường xuyên của 9 tháng còn lại trong dự toán chi NSNN được giao năm 2011; tình hình tiết giảm chi phí hội nghị, hội thảo, tổng kết, đi công tác trong và ngoài nước…, những khó khăn, vướng mắc (nếu có) khi triển khai Nghị quyết số 11/NQ-CP của Chính phủ và kiến nghị.

3. Đánh giá kết quả thực hiện và những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong việc thực hiện các nhiệm vụ và cơ chế, chính sách và chế độ chi tiêu trong năm 2011, trong đó đánh giá kỹ kết quả thực hiện các cơ chế, chính sách sau:

- Việc thực hiện các chính sách an sinh xã hội, trong đó tập trung đánh giá việc thực hiện chính sách bảo trợ xã hội theo Nghị định số 67/2007/NĐ-CP ngày 13 tháng 4 năm 2007 của Chính phủ về trợ giúp các đối tượng bảo trợ xã hội; Nghị định số 13/2010/NĐ-CP ngày 27 tháng 2 năm 2010 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 67/2007/NĐ-CP; Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg ngày 30 tháng 01 năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành tiêu chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011-2015; Quyết định 471/QĐ-TTg ngày 30 tháng 3 năm 2011 về trợ cấp khó khăn đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang, người hưởng lương hưu có mức lương thấp, người hưởng trợ cấp ưu đãi người có công và hộ nghèo đời sống khó khăn; Luật Người cao tuổi và Luật Người khuyết tật; chính sách đối với các hộ nghèo và hộ cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, đồng bào tại các vùng đặc biệt khó khăn như: chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 62 huyện nghèo, hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo; chính sách nhà nước hỗ trợ các hộ cận nghèo, học sinh, sinh viên mua bảo hiểm y tế; hỗ trợ đất sản xuất, đất ở, nhà ở và nước sinh hoạt cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo, đời sống khó khăn; chính sách bảo hiểm thất nghiệp; hỗ trợ phòng trừ dịch bệnh và phòng chống, khắc phục thiên tai, bão lũ, cứu đói cho người dân; hỗ trợ tiền điện cho hộ nghèo,…

- Tình hình, kết quả triển khai thực hiện Nghị định số 130/2005/NĐ-CP ngày 17 tháng 10 năm 2005 của Chính phủ về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chính. Đánh giá tình hình tổ chức triển khai thực hiện chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập theo Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25 tháng 4 năm 2006 của Chính phủ; Nghị định số 115/2005/NĐ-CP ngày 05 tháng 9 năm 2005 của Chính phủ, Nghị định số 96/2010/NĐ-CP ngày 20 tháng 9 năm 2010 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 115/2005/NĐ-CP và Quyết định số 1926/QĐ-TTg ngày 20 tháng 11 năm 2009 của Thủ tướng Chính phủ đối với các tổ chức khoa học và công nghệ công lập; và Quyết định số 39/2008/QĐ-TTg ngày 14 tháng 3 năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế đấu thầu, đặt hàng, giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công sử dụng NSNN.

4. Đánh giá tình hình thực hiện Nghị quyết số 05/2005/NQ-CP ngày 18 tháng 4 năm 2005 của Chính phủ về đẩy mạnh xã hội hoá các hoạt động giáo dục, y tế, văn hoá và thể dục thể thao; Nghị định số 69/2008/NĐ-CP ngày 30 tháng 5 năm 2008 của Chính phủ về chính sách khuyến khích xã hội hoá đối với các hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hoá, thể thao, môi trường đối với ngành, lĩnh vực mình quản lý; Quyết định số 1466/QĐ-TTg ngày 10 tháng 10 năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Danh mục chi tiết các loại hình, tiêu chí quy mô, tiêu chuẩn của các cơ sở thực hiện xã hội hoá trong lĩnh vực giáo dục-đào tạo, dạy nghề, y tế, văn hoá, thể thao, môi trường. Trong đó chú ý đánh giá, phân tích về tổng nguồn lực và cơ cấu nguồn lực của xã hội đầu tư cho phát triển ngành, lĩnh vực, kết quả thực hiện huy động các nguồn lực xã hội cho phát triển ngành, lĩnh vực; những tồn tại, nguyên nhân và giải pháp trong thời gian tới để huy động có hiệu quả các nguồn lực xã hội để phát triển ngành, lĩnh vực.

5. Đánh giá tình hình triển khai công tác cải cách thủ tục hành chính theo Đề án 30 trong quản lý NSNN năm 2011; nêu rõ tồn tại, nguyên nhân và giải pháp khắc phục.

Điều 5. Đánh giá tình hình thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia:

1. Các Bộ, cơ quan trung ương và các địa phương đánh giá tình hình phân bổ, giao, thực hiện dự toán chi các chương trình mục tiêu quốc gia; thuận lợi, khó khăn, vướng mắc (nếu có) trong triển khai.

2. Các Bộ, cơ quan quản lý chương trình mục tiêu quốc gia hoàn thiện đánh giá hiệu quả các chương trình, dự án giai đoạn 2006 – 2010 và năm 2011, trên cơ sở đó đề xuất danh mục, mục tiêu, nội dung các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2012 – 2015 và phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính trình cấp có thẩm quyền quyết định.

3. Đối với các chương trình mục tiêu quốc gia thực hiện bằng cả nguồn vốn ngoài nước, đánh giá kỹ về tình hình giải ngân nguồn vốn ngoài nước.

Điều 6. Đánh giá kết quả thực hiện chế độ cải cách tiền lương:

1. Báo cáo kết quả xét duyệt về biên chế, quỹ lương, xác định nhu cầu kinh phí thực hiện cải cách tiền lương theo mức tiền lương tối thiểu 830.000 đồng/người/tháng từ 01/5/2011.

2. Đánh giá kết quả thực hiện các biện pháp tài chính tạo nguồn thực hiện cải cách tiền lương từ: Tiết kiệm 10% chi thường xuyên (không kể tiền lương, các khoản có tính chất lương và chi tạo nguồn thực hiện cải cách tiền lương); từ 35-40% nguồn thu được để lại theo chế độ quy định; từ nguồn 50% tăng thu ngân sách địa phương (không kể tiền sử dụng đất) trong năm 2011, xác định các nguồn năm trước theo quy định chưa sử dụng hết (sau khi đã bố trí đảm bảo đủ nguồn để thực hiện mức tiền lương tối thiểu 830.000 đồng/tháng trong năm 2011) chuyển sang năm 2012 (nếu có) để tiếp tục tạo nguồn thực hiện cải cách tiền lương (có biểu số liệu báo cáo cụ thể).

Điều 7. Một số điểm đặc thù trong việc đánh giá thực hiện nhiệm vụ NSNN năm 2011 của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương:

Ngoài các yêu cầu nêu trên, cần chú ý tập trung đánh giá thực hiện một số nội dung sau:

1. Các giải pháp, biện pháp của địa phương về điều hành ngân sách địa phương (giãn thuế, giảm thu ở một số lĩnh vực của một số địa phương do tác động của các chính sách kinh tế vĩ mô,…) để đảm bảo dự toán chi ngân sách địa phương đã được cấp có thẩm quyền quyết định.

2. Đánh giá nhu cầu và các nguồn lực phát triển của địa phương; công tác huy động các nguồn lực tài chính ở địa phương để thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.

3. Kết quả thực hiện Nghị quyết 30a/2008/NQ/CP ngày 27 tháng 12 năm 2008 của Chính phủ về Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 62 huyện nghèo; kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ hộ nghèo về nhà ở theo Quyết định 167/2008/QĐ-TTg ngày 12 tháng 12 năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định 67/2010/QĐ-TTg ngày 29 tháng 10 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định 167/2008/QĐ-TTg; kết quả triển khai Nghị định số 49/2010/NĐ-CP ngày 14 tháng 5 năm 2010 về miễn giảm, học phí, hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụng học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân; tình hình triển khai Luật Người cao tuổi, Luật Người khuyết tật; Chương trình Phát triển kinh tế – xã hội các xã đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc và miền núi (Chương trình 135 giai đoạn II), Chương trình hỗ trợ đất sản xuất, đất ở, nhà ở và nước sinh hoạt cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo, đời sống khó khăn (Chương trình 134).

4. Việc bố trí chi ngân sách thực hiện các cơ chế chính sách của Nhà nước nhằm phát triển kinh tế – xã hội, xoá đói giảm nghèo như: chính sách bảo hiểm y tế đối với người nghèo, người dân tộc thiểu số, trẻ em dưới 6 tuổi, hỗ trợ người cận nghèo tham gia bảo hiểm y tế, chính sách bảo hiểm thất nghiệp, chính sách hỗ trợ ngư dân, chính sách trợ giúp các đối tượng bảo trợ xã hội; tình hình bố trí vốn cho công tác quy hoạch,… tại địa phương.

5. Đánh giá việc bố trí ngân sách (bao gồm cả số ngân sách Trung ương hỗ trợ có mục tiêu cho ngân sách địa phương – nếu có) và sử dụng dự phòng thực hiện nhiệm vụ an ninh, quốc phòng; phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh ở người và trên gia súc, gia cầm, cây trồng.

6. Đánh giá tình hình thực hiện chính sách miễn thu thuỷ lợi phí trên địa bàn địa phương; tình hình triển khai thực hiện miễn thu các khoản đóng góp theo Chỉ thị số 24/2007/CT-TTg ngày 01 tháng 11 năm 2007 của Thủ tướng Chính phủ tăng cường chấn chỉnh việc thực hiện các quy định của pháp luật về phí, lệ phí, chính sách huy động và sử dụng các khoản đóng góp của nhân dân.

7. Đánh giá tình hình thực hiện chi từ nguồn thu tiền sử dụng đất cho đầu tư các công trình kết cấu hạ tầng của địa phương, thực hiện đo đạc, lập hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và việc phân bổ lập quỹ phát triển đất từ nguồn thu tiền sử dụng đất và tiền thuê đất theo quy định tại Nghị định số 69/2009/NĐ-CP.

8. Đánh giá tình hình thực hiện thu và sử dụng nguồn thu xổ số kiến thiết.

9. Tình hình thực hiện huy động vốn đầu tư cơ sở hạ tầng (bao gồm cả tình hình huy động, bố trí vốn để hoàn trả cả gốc và lãi đến 30/6/2011) quy định tại Khoản 3, Điều 8 Luật NSNN, gồm: số dư nợ đầu năm, số huy động trong năm, số trả nợ đến hạn, ước dư nợ huy động đến 31/12/2011 (đối với Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá việc huy động vốn đầu tư theo cơ chế tài chính – ngân sách đặc thù của địa phương).

10. Đánh giá tình hình thực hiện chương trình kiên cố hoá kênh mương, giao thông nông thôn, cơ sở hạ tầng làng nghề, hạ tầng thuỷ sản (bao gồm kết quả thực hiện, kết quả hoàn trả cả gốc và lãi khi đến hạn).

CHƯƠNG II

XÂY DỰNG DỰ TOÁN NSNN NĂM 2012

Điều 8. Mục tiêu, yêu cầu:

Năm 2012, nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, bảo đảm an sinh xã hội và đời sống nhân dân tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm trong điều hành kinh tế xã hội và tài chính ngân sách của Chính phủ. Theo đó mục tiêu, yêu cầu và nội dung công tác xây dựng dự toán NSNN năm 2012 như sau:

1. Mục tiêu:

- Tiếp tục thực hiện chính sách tài khoá thắt chặt, tiết kiệm để góp phần cùng chính sách tiền tệ ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát.

- Tăng cường khả năng dự báo thu sát và tích cực; bố trí chi chặt chẽ, tiết kiệm và nâng cao hiệu quả chi tiêu công.

- Tiếp tục ưu tiên nguồn lực để thực hiện chính sách cải cách tiền lương; thực hiện các chính sách an sinh xã hội, hỗ trợ người nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội.

- Giảm tỷ lệ bội chi NSNN so với năm 2011, quản lý nợ trong phạm vi an toàn.

2. Yêu cầu: Các Bộ, cơ quan trung ương và các địa phương xây dựng dự toán ngân sách nhà nước năm 2012 phải bám sát các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội năm 2012 và giai đoạn 2011-2015 của ngành, lĩnh vực và địa phương; gắn với các nhiệm vụ, hoạt động trọng tâm của cơ quan, đơn vị; đúng chế độ, chính sách của nhà nước hiện hành và trên tinh thần tiết kiệm, chống lãng phí; đảm bảo thời gian quy định của Luật NSNN; dự toán NSNN phải thuyết minh rõ ràng, chi tiết số thu, nhiệm vụ chi. Trong đó:

a) Dự toán thu NSNN năm 2012 phải được xây dựng trên cơ sở:

- Bám sát dự báo tình hình đầu tư, phát triển sản xuất kinh doanh, sự phục hồi của nền kinh tế và hoạt động xuất nhập khẩu năm 2012; tính đúng, tính đủ, kịp thời các khoản thu ngân sách theo các chính sách, chế độ hiện hành và những chế độ, chính sách mới sẽ có hiệu lực thi hành năm 2012; các khoản thu ngân sách nhà nước của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân phát sinh, phải nộp trong năm 2012, trong đó chú ý tính các khoản thu phát sinh từ các dự án đầu tư đã hết thời gian ưu đãi thuế;

- Dự toán thu NSNN phải xây dựng tích cực, vững chắc, có tính khả thi cao với mức động viên đạt khoảng 24% GDP, trong đó thu thuế và phí đạt đạt khoảng 23% GDP. Dự toán thu nội địa (không kể thu từ dầu thô, thu tiền sử dụng đất) tăng bình quân tối thiểu 16-18% so với đánh giá ước thực hiện năm 2011 (đã loại trừ các yếu tố tác động do thực hiện giãn thuế theo quy định tại Quyết định số 21/2011/QĐ-TTg) tùy theo điều kiện, đặc điểm của từng địa phương. Dự toán thu từ hoạt động xuất nhập khẩu tăng tối thiểu 7% so với đánh giá ước thực hiện năm 2011. Thu từ nguồn viện trợ xây dựng theo khả năng cam kết giải ngân của các nhà tài trợ về các khoản viện trợ (cả các khoản viện trợ đang thực hiện và các khoản viện trợ mới).

- Đề ra các biện pháp và lộ trình cụ thể để xử lý các khoản nợ đọng thuế; chống thất thu, trốn lậu thuế và gian lận thương mại; tăng cường thanh tra, kiểm tra, phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp vi phạm.

b) Dự toán chi ngân sách năm 2012 được xây dựng trên cơ sở:

Dự toán chi NSNN được xây dựng trên cơ sở hệ thống tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách nhà nước năm 2011 đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định; các quy định của pháp luật về chính sách, chế độ chi tiêu ngân sách hiện hành và yêu cầu kinh phí thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ quan trọng, chiến lược của đất nước dự kiến thực hiện năm 2012. Tiếp tục thực hiện sắp xếp các khoản chi theo hướng tiết kiệm, hiệu quả; đảm bảo kinh phí phát triển các lĩnh vực giáo dục-đào tạo, khoa học-công nghệ, y tế, văn hoá, bảo vệ môi trường theo các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội; bảo đảm an sinh xã hội; tăng dự trữ nhà nước để chủ động phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh; bố trí kinh phí đảm bảo tiếp tục thực hiện cải cách tiền lương. Trên cơ sở đó:

- Các Bộ, cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực ở Trung ương và Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương lập dự toán chi ngân sách năm 2012 trong phạm vi số kiểm tra dự toán chi ngân sách năm 2012 được thông báo (riêng chi từ nguồn vốn ngoài nước lập dự toán chi theo tiến độ giải ngân các dự án vay và viện trợ) chi tiết theo từng lĩnh vực (bao gồm cả chi từ nguồn cân đối NSNN và chi từ nguồn thu được để lại theo chế độ), nhiệm vụ chi lớn (có sắp xếp thứ tự ưu tiên) đảm bảo đúng quy định của pháp luật hiện hành và thực hành tiết kiệm, chống lãng phí ngay từ khi xây dựng dự toán.

- Khi xây dựng dự toán chi NSNN năm 2012, các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương:

+ Chủ động dự kiến đầy đủ nhu cầu kinh phí thực hiện các chế độ, chính sách đã ban hành và các nhiệm vụ mới phát sinh. Thuyết minh chi tiết cơ sở, căn cứ lập dự toán theo đơn vị thực hiện và theo những nhiệm vụ chi quan trọng (căn cứ, chính sách chế độ, tình hình kết quả thực hiện, mức bố trí dự toán chi 2012 và các năm tiếp theo). Không bổ sung từ nguồn dự phòng cho những nhiệm vụ chi mà các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương khi xây dựng, phân bổ dự toán ngân sách được giao không bố trí đầy đủ kinh phí theo chế độ quy định để thực hiện.

+ Đối với các đề xuất sửa đổi, bổ sung, ban hành mới các chính sách, chế độ phải trên cơ sở điều tra, khảo sát nắm chắc số lượng đối tượng để dự kiến nhu cầu kinh phí; tính toán lồng ghép giữa các chính sách, chế độ dự kiến sửa đổi hoặc ban hành mới với các chính sách hiện hành, phối hợp với cơ quan tài chính để tính toán, đảm bảo khả năng bố trí đủ nguồn kinh phí thực hiện trước khi trình các cấp có thẩm quyền ban hành.

c) Cân đối NSNN, ngân sách từng địa phương tích cực, lành mạnh, vững chắc; đảm bảo an ninh tài chính quốc gia, an toàn ngân sách từng địa phương.

Điều 9. Xây dựng dự toán thu NSNN năm 2012:

1. Dự toán thu nội địa

Các địa phương khi xây dựng dự toán thu NSNN trên địa bàn phải dựa trên cơ sở các phân tích, dự báo tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi cơ cấu kinh tế làm gia tăng năng lực sản xuất năm 2012 đối với từng khu vực kinh tế, từng ngành, từng lĩnh vực thu, các cơ sở kinh tế trọng điểm của địa phương và phải tổng hợp toàn bộ các nguồn thu phát sinh trên địa bàn (bao gồm cả số thu ngân sách ở xã, phường, thị trấn). Khi xây dựng dự toán thu NSNN năm 2012 phải dựa trên cơ sở đánh giá đầy đủ kết quả thực tế thực hiện năm 2010; yêu cầu phấn đấu và khả năng thực hiện năm 2011 và số kiểm tra về dự toán thu năm 2012 đã được thông báo. Dự toán thu phải bảo đảm tính đúng, tính đủ từng lĩnh vực thu, từng sắc thuế theo các quy định của pháp luật về thuế, chế độ thu, trong đó, cần chú ý những chế độ, chính sách thu mới được ban hành sửa đổi, bổ sung thêm như sau:

a) Về thuế thu nhập doanh nghiệp: Thực hiện theo quy định tại Thông tư số 151/2010/TT-BTC ngày 27 tháng 9 năm 2010 của Bộ Tài chính hướng dẫn áp dụng các loại thuế và các khoản nộp ngân sách nhà nước đối với Quỹ phát triển đất quy định tại Điều 34 Nghị định số 69/2009/NĐ-CP; Thông tư số 186/2010/TT-BTC ngày 18 tháng 11 năm 2010 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện việc chuyển lợi nhuận ra nước ngoài của các tổ chức, cá nhân nước ngoài có lợi nhuận từ việc đầu tư trực tiếp tại Việt Nam theo quy định của Luật Đầu tư; Thông tư số 18/2011/TT-BTC ngày 10 tháng 2 năm 2011 của Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung Thông tư số 130/2008/TT-BTC ngày 26 tháng 12 năm 2008 của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành một số điều của Luật thuế thu nhập doanh nghiệp số 14/2008/QH12 và hướng dẫn thi hành Nghị định số 124/2008/NĐ-CP ngày 11 tháng 12 năm 2008 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật thuế thu nhập doanh nghiệp; Thông tư số 15/2011/TT-BTC ngày 9 tháng 2 năm 2011 của Bộ Tài chính hướng dẫn thành lập, tổ chức, hoạt động, quản lý và sử dụng Quỹ phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp; Quyết định số 21/2011/QĐ-TTg và Thông tư số 52/2011/TT-BTC ngày 22 tháng 4 năm 2011 của Bộ Tài chính hướng dẫn Quyết định số 21/2011/QĐ-TTg.

b) Về thuế giá trị gia tăng: Thực hiện theo quy định tại Thông tư số 35/2011/TT-BTC ngày 15 tháng 3 năm 2011 của Bộ Tài chính hướng dẫn một số nội dung về thuế giá trị gia tăng đối với dịch vụ viễn thông; Thông tư số 47/2011/TT-BTC ngày 7 tháng 4 năm 2011 của Bộ Tài chính hướng dẫn một số nội dung về thuế giá trị gia tăng đối với hoạt động sản xuất kinh doanh điện.

c) Về thuế tài nguyên: Tính và lập dự toán theo hướng dẫn tại Luật Thuế Tài nguyên số 45/2009/QH12 ngày 25 tháng 11 năm 2009; Nghị định số 50/2010/NĐ-CP ngày 14 tháng 5 năm 2010 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thuế tài nguyên; Thông tư số 105/2010/TT-BTC ngày 23 tháng 7 năm 2010 của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thuế tài nguyên và hướng dẫn thi hành Nghị định số 50/2010/NĐ-CP ngày 14 tháng 5 năm 2010 của Chính phủ.

d) Về thuế thu nhập cá nhân: Thực hiện theo quy định tại Thông tư số 175/2010/TT-BTC ngày 5 tháng 11 năm 2010 của Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung Thông tư số 84/2008/TT-BTC ngày 30 tháng 9 năm 2008; Thông tư số 12/2011/TT-BTC ngày 26 tháng 1 năm 2011 của Bộ Tài chính sửa đổi Thông tư số 84/2008/TT-BTC và sửa đổi Thông tư số 02/2010/TT-BTC ngày 11 tháng 01 năm 2010 của Bộ Tài chính hướng dẫn bổ sung Thông tư số 84/2008/TT-BTC.

đ) Thuế bảo vệ môi trường: Thực hiện theo quy định của Luật Thuế bảo vệ môi trường số 57/2010/QH12 ngày 15 tháng 11 năm 2010.

e) Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp: Thực hiện theo quy định của Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp số 48/2010/QH12 ngày 17 tháng 6 năm 2010.

f) Về thuế sử dụng đất nông nghiệp: Thực hiện theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 55/2010/QH12 ngày 24 tháng 11 năm 2010 của Quốc hội về miễn, giảm thuế sử dụng đất nông nghiệp; Nghị định số 20/2011/NĐ-CP ngày 23 tháng 3 năm 2011 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 55/2010/QH12 ngày 24 tháng 11 năm 2010 của Quốc hội về miễn, giảm thuế sử dụng đất nông nghiệp.

g) Về dầu khí: Thực hiện theo quy định tại Hiệp định giữa Chính phủ Cộng hòa XHCN Việt Nam và Chính phủ Liên bang Nga về việc tiếp tục hợp tác trong lĩnh vực thăm dò địa chất và khai thác dầu khí tại thềm lục địa Cộng hòa XHCN Việt Nam trong khuôn khổ Liên doanh Việt-Nga “Vietsovpetro” năm 2011.

h) Thu từ xổ số kiến thiết: Tiếp tục xây dựng dự toán trên cơ sở quy định pháp luật hiện hành và thực hiện quản lý thu qua NSNN (không đưa vào cân đối NSNN).

2. Dự toán thu từ hoạt động xuất nhập khẩu:

a) Được xây dựng trên cơ sở đánh giá tác động đến thu ngân sách thông qua phân tích, dự báo tình hình kinh tế thế giới và kim ngạch xuất, nhập khẩu các mặt hàng chịu thuế; tác động của việc thực hiện các biện pháp hạn chế nhập siêu theo các Nghị quyết số 02/NQ-CP và Nghị quyết số 11/NQ-CP của Chính phủ; tác động của biến động về tỷ giá và việc thực hiện lộ trình cắt giảm thuế để thực hiện các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế.

b) Dự toán thu phải được xây dựng trên cơ sở thực hiện đúng quy định về thủ tục hải quan; kiểm tra, giám sát hải quan, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu quy định tại Thông tư số 194/2010/TT-BTC ngày 6 tháng 12 năm 2010 của Bộ Tài chính; mức thuế suất của Biểu thuế xuất khẩu, Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi theo danh mục mặt hàng chịu thuế quy định Thông tư số 184/2010/TT-BTC ngày 15 tháng 11 năm 2010 của Bộ Tài chính và các văn bản có liên quan. Đẩy mạnh đơn giản hoá thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan để rút ngắn thời gian thông quan và tiết giảm chi phí đối với hàng hoá xuất, nhập khẩu. Tăng cường các biện pháp chống thất thu như: xử lý nợ thuế, chống buôn lậu, trốn thuế, chống gian lận thương mại.

3. Các khoản thu được để lại chi theo chế độ (học phí, viện phí, các khoản huy động đóng góp khác): Các Bộ, cơ quan Trung ương và các địa phương căn cứ số thực tế thực hiện thu năm 2010, ước thực hiện thu năm 2011, dự kiến điều chỉnh các mức thu (trong đó thu học phí thực hiện theo Nghị định số 49/2010/NĐ-CP ngày 14 tháng 5 năm 2010 của Chính phủ quy định về miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụng học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân từ năm học 2010-2011 đến năm học 2014-2015) và những yếu tố dự kiến tác động đến thu năm 2012 để xây dựng dự toán thu phù hợp, mang tính tích cực. Các khoản thu sự nghiệp mang tính chất giá dịch vụ kinh doanh của cơ quan, đơn vị, không thuộc nguồn thu NSNN, đề nghị lập dự toán riêng, không đưa chung vào dự toán thu phí, lệ phí thuộc NSNN.

Điều 10. Xây dựng dự toán chi NSNN năm 2012:

1. Xây dựng dự toán chi đầu tư phát triển năm 2012:

a) Xây dựng dự toán chi đầu tư phát triển phải gắn kết chặt chẽ với mục tiêu, nhiệm vụ kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội năm 2012 để nâng cao hiệu quả, tránh lãng phí, thất thoát nguồn vốn đầu tư nhà nước, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương thực hiện rà soát, sắp xếp để bố trí đủ vốn theo tiến độ thực hiện của các dự án, công trình trọng điểm quốc gia, dự án phát triển khu vực nông nghiệp, nông thôn, thúc đẩy xoá đói giảm nghèo và phát triển bền vững; bố trí đủ vốn các công trình, dự án quan trọng, cấp bách khác hoàn thành đưa vào sử dụng trong năm 2012; đảm bảo đủ vốn đối ứng cho các dự án ODA theo cam kết; thu hồi đủ các khoản vốn ứng đến hạn phải trả, số còn lại tập trung vốn cho các công trình, dự án trọng điểm, cấp bách chuyển tiếp đảm bảo vốn cho các dự án nhóm C hoàn thành trong 3 năm, dự án nhóm B hoàn thành trong 5 năm; hạn chế tối đa bố trí vốn cho dự án mới nếu chưa thật sự cấp thiết.

Các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương xây dựng dự toán chi đầu tư phát triển, trong đó số bổ sung có mục tiêu từ ngân sách Trung ương cho ngân sách địa phương theo Quyết định số 60/2010/QĐ-TTg ngày 30 tháng 9 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ.

b) Đảm bảo vốn cho công tác chuẩn bị đầu tư; thanh toán nợ khối lượng xây dựng cơ bản đã hoàn thành của các công trình; đồng thời quán triệt trong tổ chức thực hiện không để phát sinh nợ XDCB mới.

c) Các dự án, công trình cần thiết khởi công mới năm 2012 phải được cấp có thẩm quyền phê duyệt và có đầy đủ thủ tục đầu tư, trong đó ưu tiên vốn các dự án, công trình trọng điểm quốc gia. Kiên quyết đình hoãn khởi công các dự án không có trong quy hoạch được duyệt, chưa đủ thủ tục theo quy định, còn nhiều vướng mắc về thủ tục đầu tư, chưa giải phóng mặt bằng, các dự án chưa thật sự cấp bách, hiệu quả thấp.

d) Thực hiện bổ sung có mục tiêu vốn đầu tư phát triển từ NSTW theo các tiêu chí, định mức phân bổ dự toán chi đầu tư phát triển bằng nguồn NSNN để thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, các chương trình, dự án của giai đoạn 2011-2015 đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định.

đ) Các Bộ, cơ quan Trung ương và các địa phương được Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ đầu tư XDCB từ nguồn trái phiếu Chính phủ thực hiện lập dự toán chi đầu tư từ nguồn vốn trái phiếu Chính phủ năm 2012 cho các công trình, dự án đã có trong danh mục được cấp có thẩm quyền phê duyệt và gửi các Bộ, cơ quan Trung ương được giao chủ trì quản lý chương trình đầu tư bằng nguồn vốn trái phiếu Chính phủ để tổng hợp gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính báo cáo các cấp có thẩm quyền.

e) Chủ đầu tư các dự án được đầu tư từ nguồn vốn Chính phủ vay về cho vay lại phải tự thu xếp đủ vốn đối ứng cho các dự án này phù hợp với nội dung hiệp định đã ký kết và quy chế quản lý tài chính trong nước để không ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện.

g) Đối với dự toán chi cấp bù chênh lệch lãi suất tín dụng đầu tư phát triển, tín dụng chính sách của Nhà nước, căn cứ vào tình hình thực hiện năm 2011 dự kiến những thay đổi về chính sách và nhiệm vụ năm 2012 để xây dựng dự toán chi theo chế độ quy định.

h) Đối với dự toán chi bổ sung dự trữ quốc gia: Căn cứ mục tiêu, nhiệm vụ dự trữ nhà nước được giao, yêu cầu phòng ngừa, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, đảm bảo an ninh, quốc phòng, an sinh xã hội các Bộ, ngành quản lý hàng dự trữ nhà nước có trách nhiệm đánh giá xác định mức dự trữ quốc gia do Bộ, ngành, đơn vị quản lý đến 31/12/2012; dự kiến mức bổ sung dự trữ từng loại hàng hoá, vật tư thiết bị thiết yếu, lập dự toán ngân sách nhà nước chi tăng dự trữ nhà nước, chi bảo quản hàng hoá và kế hoạch luân phiên đổi mới hàng dự trữ nhà nước năm 2012.

2. Xây dựng dự toán chi thường xuyên năm 2012:

a) Trong phạm vi cả nước, bố trí dự toán chi NSNN năm 2012 (bao gồm cả chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, chi cải cách tiền lương) đối với lĩnh vực giáo dục, đào tạo và dạy nghề đạt 20% tổng chi NSNN (bao gồm cả chi từ nguồn thu xổ số kiến thiết); lĩnh vực văn hoá thông tin đạt tối thiểu 1,8%; lĩnh vực khoa học và công nghệ đạt tối thiểu 2%; hoạt động sự nghiệp bảo vệ môi trường trên 1%; bố trí tăng chi cho lĩnh vực y tế cao hơn tốc độ tăng chi bình quân chung của NSNN, tăng chi cho quốc phòng, an ninh để đáp ứng nhiệm vụ trong tình hình mới.

b) Các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương xây dựng dự toán chi phát triển sự nghiệp giáo dục – đào tạo, văn hoá, y tế, bảo vệ môi trường, khoa học – công nghệ, đảm bảo xã hội; quốc phòng, an ninh; chi quản lý hành chính nhà nước, đảng, đoàn thể phải căn cứ nhiệm vụ chính trị, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2012 của từng Bộ, cơ quan Trung ương và từng địa phương, căn cứ định mức phân bổ chi thường xuyên NSNN theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ và những chế độ, chính sách cụ thể đã được các cấp có thẩm quyền ban hành. Trong đó, chi tiền lương, các khoản phụ cấp theo lương tính theo mức tiền lương tối thiểu 830.000 đồng/tháng; các khoản trích theo tiền lương (bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp) thực hiện theo Luật Bảo hiểm y tế, lộ trình điều chỉnh của Luật Bảo hiểm xã hội và các văn bản hướng dẫn.

c) Dự toán năm 2012 được xây dựng trên cơ sở đánh giá tình hình thực hiện ngân sách năm 2011, dự kiến nhiệm vụ năm 2012 (làm rõ các khoản chi chỉ phát sinh năm 2011, không phát sinh năm 2012, các khoản phát sinh tăng mức năm 2012 theo chế độ, lĩnh vực đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt), số kiểm tra ngân sách năm 2012 được thông báo và chế độ tiêu chuẩn định mức chi tiêu theo quy định hiện hành. Dự toán cần sắp xếp thứ tự ưu tiên bố trí kinh phí cho các nhiệm vụ trong từng ngành, lĩnh vực.

d) Dự toán chi sự nghiệp kinh tế xây dựng căn cứ khối lượng nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao và chế độ, định mức chi ngân sách quy định; tập trung bố trí chi cho những nhiệm vụ quan trọng: duy tu bảo dưỡng hệ thống hạ tầng kinh tế trọng yếu (giao thông, thuỷ lợi,…) để tăng thời gian sử dụng và hiệu quả đầu tư; kinh phí thực hiện công tác quy hoạch; thực hiện nhiệm vụ khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư, khuyến công; nhiệm vụ đo đạc bản đồ, lập hồ sơ địa chính và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất,…góp phần thúc đẩy tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Đẩy mạnh việc áp dụng quy chế đấu thầu, đặt hàng, giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công sử dụng NSNN theo quy định tại Quyết định số 39/2008/QĐ-TTg ngày 14 tháng 3 năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ và Nghị định 31/2005/NĐ-CP ngày 11 tháng 3 năm 2005 của Chính phủ về sản xuất và cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích.

đ) Trong quá trình xây dựng dự toán NSNN năm 2012, các Bộ, ngành, địa phương phải cơ cấu lại nhiệm vụ chi NSNN cho phù hợp trên cơ sở thực hiện giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chính đối với các cơ quan nhà nước và chính sách đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đẩy mạnh xã hội hoá một số loại hình dịch vụ công.

e) Các cơ quan hành chính Nhà nước, các đơn vị sự nghiệp công lập có nguồn thu theo quy định của pháp luật phải lập đầy đủ dự toán thu và dự toán chi cho các nhiệm vụ từ nguồn thu phí, lệ phí và thu khác được để lại đơn vị chi theo chế độ quy định.

f) Đối với các nhiệm vụ chi nghiên cứu khoa học, chi thực hiện nhiệm vụ nhà nước đặt hàng và các nhiệm vụ chi quan trọng khác, các đơn vị lập dự toán chi ngân sách theo quy định hiện hành và hướng dẫn tại Thông tư này, đồng thời thuyết minh đầy đủ các căn cứ tính toán.

g) Ngoài các quy định chung nêu trên, các Bộ, cơ quan trung ương cần thuyết minh rõ thêm đối với một số lĩnh vực chi sau:

- Chi quản lý hành chính: Thuyết minh rõ các nội dung sau:

+ Số biên chế được duyệt đến thời điểm lập dự toán, trong đó số biên chế thực có mặt đến thời điểm lập dự toán, số biên chế chưa tuyển theo chỉ tiêu được duyệt (nếu có).

+ Xác định Quỹ tiền lương, phụ cấp theo lương tối thiểu 830.000 đồng/người/tháng do NSNN đảm bảo trên cơ sở Quỹ tiền lương, phụ cấp theo mức lương tối thiểu 730.000 đồng/tháng, số NSNN bổ sung chênh lệch mức lương tối thiểu 830.000 đồng/tháng so với 730.000 đồng/tháng (tính đủ 12 tháng, sau khi trừ các nguồn cải cách tiền lương theo quy định – nếu có).

+ Xác định số đối tượng, mức ngân sách đảm bảo để thực hiện phụ cấp công vụ 10% cho đủ 12 tháng (sau khi trừ các nguồn cải cách tiền lương theo quy định).

+ Mức kinh phí đảm bảo theo định mức quy định tại Quyết định số 59/2010/QĐ-TTg ngày 30 tháng 9 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ.

+ Các khoản chi đặc thù (nếu có): Giải trình cơ sở pháp lý và thuyết minh chi tiết cơ sở tính toán của từng khoản chi đặc thù.

- Chi sự nghiệp giáo dục đào tạo: Thuyết minh rõ cơ sở xây dựng dự toán chi thực hiện chính sách phụ cấp thâm niên ngành giáo dục, chi thực hiện cơ chế miễn, giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập cho các đối tượng quy định tại Nghị định số 49/2010/NĐ-CP.

3. Xây dựng dự toán chi các chương trình, dự án sử dụng nguồn vốn ODA:

Thực hiện lập dự toán đầy đủ theo đúng trình tự, biểu mẫu lập và quyết định NSNN theo quy định của Luật NSNN, Luật Quản lý nợ công và các văn bản hướng dẫn, các Nghị định của Chính phủ về quản lý đầu tư và xây dựng cơ bản, về quản lý vay và trả nợ nước ngoài, trong đó chú ý lập chi tiết vốn ODA và vốn đối ứng theo từng chương trình, dự án, theo tính chất nguồn vốn chi đầu tư XDCB và chi sự nghiệp, đảm bảo phù hợp với tiến độ thực hiện; gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính để tổng hợp trong dự toán NSNN năm 2012 trình Chính phủ, trình Quốc hội quyết định.

4. Dự toán nguồn thực hiện cải cách tiền lương năm 2012:

Năm 2012, các Bộ, cơ quan Trung ương và các địa phương, các đơn vị sử dụng NSNN tiếp tục chủ động thực hiện đầy đủ, đúng quy định các giải pháp tạo nguồn cải cách tiền lương theo Đề án cải cách tiền lương giai đoạn 2008-2012. Theo đó, dành một phần nguồn thu được để lại năm 2012 theo chế độ: tiết kiệm 10% chi thường xuyên năm 2012 (không kể tiền lương và các khoản có tính chất lương), 50% tăng thu ngân sách địa phương (không kể tăng thu tiền sử dụng đất) hàng năm ; đồng thời thực hiện chuyển các nguồn thực hiện cải cách tiền lương năm trước chưa sử dụng hết (nếu có) sang năm 2012 để tiếp tục thực hiện. Toàn bộ nguồn kinh phí này phải được hạch toán, quản lý riêng để tạo nguồn tiếp tục thực hiện cải cách tiền lương, không sử dụng nguồn kinh phí này cho các mục đích khác. Bộ Tài chính sẽ có văn bản hướng dẫn riêng việc tính toán, xác định các nguồn kinh phí dành để thực hiện cải cách tiền lương năm 2012.

5. Dự toán chi thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia:

a) Các Bộ, cơ quan chủ quản các chương trình mục tiêu quốc gia xác định danh mục, mục tiêu, phạm vi, kinh phí thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2012-2015 chuẩn bị các tài liệu gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính tổng hợp trình cấp có thẩm quyền quyết định để có cơ sở bố trí dự toán chi chương trình mục tiêu quốc gia năm 2012 phù hợp với thời gian lập, phân bổ, trình và giao dự toán ngân sách nhà nước năm 2012.

b) Căn cứ mục tiêu, nhiệm vụ năm 2012 và chế độ tài chính hiện hành, các Bộ, cơ quan Trung ương và các địa phương lập dự toán nhu cầu chi thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia năm 2012, gửi các Bộ, cơ quan Trung ương quản lý chương trình, dự án tổng hợp gửi Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

c) Căn cứ dự kiến mức bố trí kinh phí cho từng chương trình, dự án do Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư thông báo, các Bộ, cơ quan Trung ương được giao quản lý chương trình, dự án dự kiến phương án phân bổ dự toán chi chương trình mục tiêu, dự án năm 2012 cho các Bộ, cơ quan Trung ương và các địa phương (đối với các chương trình thực hiện bằng cả nguồn vốn trong nước và ngoài nước, phương án phân bổ chi tiết gồm cả vốn trong và ngoài nước), gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính xem xét, tổng hợp.

6. Dự toán chi ngân sách trung ương cho các chương trình, đề án do các Bộ, cơ quan trung ương và các địa phương cùng thực hiện:

a) Căn cứ quyết định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt các chương trình, đề án, các bộ, cơ quan chủ trì các chương trình, đề án lập dự toán chi ngân sách thực hiện chương trình, dự án năm 2012 và tổng hợp trong dự toán chi NSNN năm 2012 của các bộ, cơ quan trung ương (chi tiết theo tính chất nguồn vốn) gửi Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

b) Căn cứ dự kiến mức bố trí kinh phí cho các chương trình, đề án do Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư thông báo, các Bộ, cơ quan Trung ương được giao quản lý chương trình, dự án dự kiến phương án phân bổ dự toán chi chương trình mục tiêu, dự án năm 2012 cho các Bộ, cơ quan Trung ương và các địa phương (chi tiết theo tính chất nguồn vốn) gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính xem xét, tổng hợp.

7. Dự toán dự phòng ngân sách nhà nước:

Ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương các cấp bố trí dự phòng ngân sách theo quy định của Luật NSNN để chủ động phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh và xử lý những nhiệm vụ quan trọng, cấp bách phát sinh ngoài dự toán.

8. Dự toán các khoản chi từ nguồn thu được để lại theo chế độ (học phí, viện phí, phí, lệ phí khác, các khoản huy động đóng góp):

Các Bộ, cơ quan Trung ương và các địa phương thực hiện lập dự toán chi từ nguồn thu này, chi tiết theo từng nhiệm vụ chi, lĩnh vực chi và tổng hợp vào dự toán của Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương để trình cấp có thẩm quyền quyết định.

9. Căn cứ số kiểm tra thu, chi ngân sách năm 2012, các Bộ, cơ quan Trung ương, các địa phương xây dựng dự toán chi phải chặt chẽ và chi tiết đối với từng nhiệm vụ, từng đơn vị sử dụng ngân sách trực thuộc; sau khi đã làm việc và thống nhất với Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các Bộ, cơ quan Trung ương và các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương triển khai ngay công tác lập phương án phân bổ dự toán ngân sách năm 2012 của Bộ, cơ quan, địa phương mình để khi nhận được dự toán ngân sách Thủ tướng Chính phủ giao, chủ động trình cấp có thẩm quyền quyết định phân bổ và giao dự toán ngân sách đến đơn vị sử dụng ngân sách đảm bảo trước ngày 31 tháng 12 theo đúng quy định của Luật NSNN.

Các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương phải tập trung chỉ đạo rà soát lại tất cả các khâu trong công tác phân bổ, quản lý, sử dụng NSNN, đặc biệt là vốn đầu tư XDCB và vốn vay, viện trợ, nhằm đảm bảo việc phân bổ ngân sách đúng mục tiêu, đúng chế độ, đúng đối tượng; việc quản lý, sử dụng ngân sách phải chặt chẽ, hiệu quả, có chế độ báo cáo, kiểm tra, kiểm toán, tránh để xảy ra thất thoát, lãng phí.

Điều 11. Xây dựng dự toán ngân sách địa phương năm 2012:

1. Xây dựng dự toán thu ngân sách trên địa bàn:

Căn cứ mục tiêu kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2011-2015 đã được Đại hội Đảng các cấp thông qua, khả năng thực hiện các chỉ tiêu kinh tế – xã hội và ngân sách năm 2011, trên cơ sở dự báo tốc độ tăng trưởng kinh tế và nguồn thu năm 2012 đối với từng ngành, từng lĩnh vực, các cơ sở kinh tế của từng địa phương và những nguồn thu mới phát sinh trên địa bàn để tính đúng, tính đủ từng lĩnh vực thu, từng khoản thu theo chế độ; dự toán thu nội địa từ nguồn thu thuế và phí (không kể thu từ dầu thô, thu tiền sử dụng đất) tăng bình quân tối thiểu 16 – 18% so với đánh giá ước thực hiện năm 2011 (đã loại trừ các yếu tố tác động do thực hiện giãn thuế trong năm 2011); dự toán thu từ hoạt động xuất nhập khẩu tăng tối thiểu 7% so với đánh giá ước thực hiện năm 2011.

2. Về xây dựng dự toán chi ngân sách địa phương: Ngân sách địa phương năm 2012 là năm thứ 2 trong thời kỳ ổn định ngân sách (2011 – 2015) theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và Nghị quyết của Quốc hội, Uỷ ban nhân dân các cấp chủ động xây dựng dự toán ngân sách địa phương mình trên cơ sở nguồn thu và nhiệm vụ chi đã được phân cấp ổn định; dự toán ngân sách các cấp địa phương năm 2012 được xây dựng trên cơ sở: nguồn thu được xác định căn cứ tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu phân chia giữa các cấp ngân sách, nguồn thu ngân sách địa phương được hưởng 100% theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và số bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới (nếu có) được ổn định theo mức dự toán năm 2011 đã được Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng nhân dân cấp trên quyết định, Thủ tướng Chính phủ, Uỷ ban nhân dân cấp trên giao. Căn cứ nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội của địa phương năm 2011, giai đoạn 2011-2015, chế độ chính sách, định mức chi hiện hành; xây dựng dự toán chi ngân sách năm 2012 cụ thể theo từng lĩnh vực, trong đó đảm bảo thứ tự nhiệm vụ ưu tiên và các hướng dẫn tại Điều 10 của Thông tư này, đồng thời thực hiện những nội dung chủ yếu sau:

a) Tiếp tục rà soát, phân loại sắp xếp các dự án để có thứ tự ưu tiên bố trí dự toán, trong đó chú ý bố trí dự toán cho các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng, những dự án, công trình trọng điểm của địa phương có hiệu quả, có khả năng hoàn thành, đưa vào sử dụng trong năm 2012 (giao thông, thuỷ lợi, công trình phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế, công trình khắc phục hậu quả thiên tai,…); chủ động bố trí ngân sách địa phương thực hiện đầu tư kiên cố hoá kênh mương và đường giao thông nông thôn; hạ tầng làng nghề, hạ tầng nuôi trồng thuỷ sản, trạm bơm điện phục vụ tưới tiêu sản xuất nhà nước; chú trọng thực hiện nhiệm vụ xoá đói, giảm nghèo, tạo việc làm, xử lý các tệ nạn xã hội;…; bố trí đủ vốn đối ứng cho các dự án ODA theo quy định địa phương phải bố trí từ ngân sách địa phương; dành nguồn trong dự toán chi XDCB để xử lý các khoản nợ XDCB, các khoản ứng trước, nợ huy động phải trả khi đến hạn.

b) Bố trí dự toán chi đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách địa phương từ nguồn thu tiền sử dụng đất để đầu tư các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội, các dự án di dân, tái định cư, chuẩn bị mặt bằng xây dựng; chủ động phân bổ lập quỹ phát triển đất theo quy định tại Nghị định số 69/2009/NĐ-CP; ưu tiên bố trí đủ kinh phí để đẩy nhanh công tác đo đạc, lập cơ sở dữ liệu hồ sơ địa chính và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai và Nghị quyết của Quốc hội.

c) Đối với nguồn thu từ xổ số kiến thiết tiếp tục được sử dụng để đầu tư các công trình phúc lợi xã hội; trong đó, tập trung cho các lĩnh vực giáo dục, y tế theo quy định và thực hiện quản lý thu, chi qua ngân sách nhà nước (không đưa vào cân đối ngân sách nhà nước).

d) Xây dựng phương án huy động vốn đầu tư cơ sở hạ tầng ở địa phương, bố trí ngân sách địa phương đảm bảo hoàn trả đủ các khoản đến hạn (cả gốc và lãi) phải trả theo đúng quy định tại Khoản 3 Điều 8 Luật Ngân sách nhà nước.

đ) Xây dựng dự toán chi đầu tư từ nguồn trái phiếu Chính phủ đối với các công trình giao thông, thuỷ lợi, các cơ sở y tế (theo Nghị quyết số 18/2008/QH12 ngày 03 tháng 6 năm 2008 của Quốc hội), kiên cố hoá trường lớp học và xây nhà công vụ giáo viên theo đề án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt; trong đó, chủ động dành nguồn ngân sách địa phương (xổ số kiến thiết, chi đầu tư trong cân đối ngân sách địa phương) để thực hiện đầu tư cho các chương trình kiên cố hoá trường lớp học và xây nhà công vụ giáo viên theo tỷ lệ do Bộ Tài chính quy định.

e) Đối với các nhiệm vụ đầu tư hạ tầng theo các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Nghị quyết của Bộ Chính trị,… căn cứ mục tiêu nhiệm vụ và nhu cầu nguồn vốn đầu tư đã quy định; căn cứ kết quả đã đầu tư đến hết năm 2010, khả năng thực hiện năm 2011, các địa phương xây dựng, tính toán nhiệm vụ năm 2012, trong đó chủ động bố trí, sắp xếp ngân sách địa phương và các nguồn tài chính theo chế độ quy định để thực hiện các nhiệm vụ trên, dự kiến mức đề nghị ngân sách Trung ương hỗ trợ kèm theo thuyết minh các căn cứ tính toán.

f) Đối với các nhiệm vụ chương trình, dự án theo Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP ngày 27 tháng 12 năm 2008 của Chính phủ về chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 62 huyện nghèo và Quyết định 615/QĐ-TTg ngày 25 tháng 4 năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế chính sách đối với 7 huyện nghèo, chính sách hỗ trợ hộ nghèo về nhà ở theo Quyết định 167/2008/QĐ-TTg ngày 12 tháng 12 năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định 67/2010/QĐ-TTg: Căn cứ mục tiêu nhiệm vụ và nhu cầu nguồn vốn đầu tư, các chế độ chính sách đã quy định và căn cứ khả năng thực hiện năm 2011, các địa phương xây dựng, tính toán nhiệm vụ năm 2012, dự kiến mức đề nghị ngân sách Trung ương hỗ trợ kèm theo thuyết minh các căn cứ tính toán.

g) Bố trí kinh phí thực hiện các Nghị quyết số 37/2004/QH11 ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Quốc hội về giáo dục, Nghị quyết Trung ương 2 (khoá VIII) đối với lĩnh vực khoa học công nghệ, Nghị quyết 41-NQ/TW ngày 15 tháng 11 năm 2004 của Bộ Chính trị đối với nhiệm vụ bảo vệ môi trường thuộc nhiệm vụ chi ngân sách địa phương.

h) Lập dự toán kinh phí thực hiện các nhiệm vụ đảm bảo an sinh xã hội (kinh phí khám chữa bệnh trẻ em dưới 6 tuổi, người nghèo; kinh phí chi bảo trợ xã hội, chế độ học bổng học sinh, miễn thu thuỷ lợi phí,…), quốc phòng, an ninh (Luật Dân quân tự vệ, Pháp lệnh công an xã), trong đó chủ động nguồn ngân sách địa phương và nhu cầu hỗ trợ từ ngân sách Trung ương.

i) Xây dựng dự toán chi ngân sách năm 2012, các địa phương chủ động tính toán dành các nguồn để thực hiện chi cải cách tiền lương như hướng dẫn tại Khoản 4, Điều 10 của Thông tư này.

k) Bố trí dự phòng ngân sách địa phương ở mức cao; bổ sung quỹ dự trữ tài chính theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước, để chủ động ứng phó với thiên tai, lũ lụt, dịch bệnh và xử lý những nhiệm vụ cấp bách ở địa phương.

3. Về cân đối ngân sách địa phương:

a) Các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương xây dựng dự toán chi ngân sách địa phương trên cơ sở nguồn thu ngân sách địa phương được hưởng và số bổ sung cân đối (nếu có) từ ngân sách Trung ương cho ngân sách địa phương theo mức ổn định như mức dự toán năm 2011 Thủ tướng Chính phủ đã giao cho địa phương. Đồng thời, đối với các địa phương được nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương, kiến nghị cụ thể mức hỗ trợ khó khăn cấp bách của địa phương theo quy định tại Điểm 20 Mục II định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước năm 2011 ban hành kèm theo Quyết định 59/2010/QĐ-TTg ngày 30 tháng 9 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ.

b) Đối với những tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có nhu cầu huy động thêm vốn để tăng đầu tư phát triển phải xây dựng dự toán theo đúng quy định tại Khoản 3 Điều 8 Luật Ngân sách nhà nước đảm bảo mức dư nợ huy động (kể cả số dự kiến huy động năm 2010) không vượt quá 30% (đối với thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh là 100%) dự toán chi đầu tư XDCB của ngân sách cấp tỉnh; đồng thời phải bố trí nguồn để hoàn trả các khoản đến hạn (cả gốc và lãi).

4. Đối với các cấp chính quyền địa phương thực hiện thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân, nội dung lập dự toán ngân sách năm 2012 thực hiện theo quy định tại Thông tư này; về trình tự và thời gian thực hiện theo quy định tại Thông tư 63/2009/TT-BTC ngày 27 tháng 3 năm 2009 của Bộ Tài chính quy định về công tác lập dự toán, tổ chức thực hiện dự toán và quyết toán ngân sách huyện, quận, phường nơi không tổ chức Hội đồng nhân dân.

CHƯƠNG III

TỔ CHỨC THỰC HIỆN

Điều 12. Trách nhiệm của các Bộ, cơ quan quản lý các chương trình mục tiêu quốc gia, các chương trình, đề án thực hiện từ nguồn ngân sách trung ương và do nhiều Bộ, cơ quan trung ương cùng thực hiện:

1. Phối hợp với các Bộ, cơ quan Trung ương và các địa phương liên quan dự kiến nhiệm vụ, mức kinh phí thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình, đề án năm 2012 gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính trước ngày 20/7/2011.

2. Lập phương án phân bổ dự toán chi năm 2012 đối với từng Bộ, cơ quan Trung ương và từng tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương gửi Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư theo thời hạn quy định tại văn bản thông báo mức kinh phí năm 2012 cho các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình, đề án của Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

3. Chủ trì hoặc phối hợp xây dựng, ban hành và hoàn thiện các văn bản hướng dẫn để các chương trình mục tiêu quốc gia kịp triển khai ngay từ đầu năm 2012.

Điều 13. Trách nhiệm của các Bộ, cơ quan Trung ương và các địa phương:

1. Căn cứ số kiểm tra đã được thông báo, các Bộ, cơ quan Trung ương và Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hướng dẫn và thông báo số kiểm tra về dự toán thu, chi ngân sách cho các đơn vị dự toán trực thuộc và ngân sách cấp dưới theo quy định.

2. Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính lập dự toán năm 2012 về chi đầu tư phát triển, phương án phân bổ chi đầu tư phát triển một số lĩnh vực của ngân sách Trung ương được phân công, phương án phân bổ chi chương trình mục tiêu quốc gia gửi Bộ Tài chính trước ngày 10/9/2011.

3. Tổ chức công tác xây dựng, tổng hợp và báo cáo dự toán ngân sách năm 2012 theo đúng quy định của Luật NSNN, các văn bản hướng dẫn và những nội dung hướng dẫn của Thông tư này; báo cáo đầy đủ nội dung, biểu mẫu theo quy định của Thông tư số 59/2003/TT-BTC ngày 23 tháng 6 năm 2003 của Bộ Tài chính và các biểu mẫu có liên quan quy định tại Thông tư này; gửi Bộ Tài chính, Kiểm toán Nhà nước trước ngày 20/7/2011 đối với các Bộ, cơ quan Trung ương, trước ngày 25/7/2011 đối với các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Điều 14. Về biểu mẫu lập và báo cáo dự toán ngân sách năm 2012:

1. Đối với các Bộ, cơ quan Trung ương: Tổng hợp và báo cáo Bộ Tài chính dự toán NSNN theo các biểu mẫu và thời gian quy định tại Thông tư số 59/2003/TT-BTC, các biểu mẫu bổ sung (Biểu số 2 và 5) quy định tại Thông tư này và biểu mẫu quy định tại Thông tư liên tịch số 03/2006/TTLT-BTC-BNV ngày 17 tháng 01 năm 2006 của Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ hướng dẫn thi hành Nghị định số 130/2005/NĐ-CP ngày 17 tháng 10 năm 2005 của Chính phủ, Thông tư số 71/2006/TT-BTC ngày 09 tháng 8 năm 2006 của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành Nghị định 43/2006/NĐ-CP; trong đó chú ý xây dựng dự toán ngân sách chi tiết đến từng đơn vị sử dụng ngân sách (theo Biểu số 02 – Phụ lục số 2 – Thông tư số 59/2003/TT-BTC) và nhiệm vụ quan trọng của Bộ, cơ quan để giải trình báo cáo Quốc hội về dự toán ngân sách của từng Bộ, cơ quan Trung ương.

2. Đối với các địa phương: Tổng hợp lập dự toán ngân sách địa phương, báo cáo Bộ Tài chính theo các mẫu biểu (Biểu số 01, 02, 06, 07, 10, 12, 13, 14, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23 – Phụ lục số 6) và thời gian quy định tại Thông tư số 59/2003/TT-BTC và các biểu mẫu bổ sung (Biểu số 01, 03, 04, 06, 07, 08, 09, 10, 11) quy định tại Thông tư này.

Điều 15. Điều khoản thi hành:

1. Thông tư này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 31 tháng 7 năm 2011. Quy trình và thời gian lập dự toán ngân sách nhà nước 2012 được thực hiện theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và các văn bản hướng dẫn.

2. Trong quá trình xây dựng dự toán ngân sách năm 2012, nếu có những chính sách chế độ mới ban hành, Bộ Tài chính sẽ có thông báo hướng dẫn bổ sung; nếu phát sinh vướng mắc trong công tác tổ chức xây dựng dự toán ngân sách năm 2012 đề nghị các Bộ, cơ quan Trung ương, địa phương, tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước phản ánh về Bộ Tài chính để kịp thời xử lý./.

KT. BỘ TRƯỞNG THỨ TRƯỞNG (đã ký) Đỗ Hoàng Anh Tuấn

]]> http://luattaichinh.wordpress.com/2011/11/11/thng-t%c6%b0-832011tt-btc-h%c6%b0%e1%bb%9bng-d%e1%ba%abn-xy-d%e1%bb%b1ng-d%e1%bb%b1-ton-ngn-sch-nh-n%c6%b0%e1%bb%9bc-nam-2012/feed/ 0 tran vu hai http://luattaichinh.wordpress.com/2011/11/08/suy-nghi-v%e1%bb%81-ti%e1%bb%81n-c%e1%bb%a7a-m%e1%bb%99t-c%e1%ba%adu-h%e1%bb%8dc-tr-ngho/ http://luattaichinh.wordpress.com/2011/11/08/suy-nghi-v%e1%bb%81-ti%e1%bb%81n-c%e1%bb%a7a-m%e1%bb%99t-c%e1%ba%adu-h%e1%bb%8dc-tr-ngho/#comments Tue, 08 Nov 2011 06:44:46 +0000 tran vu hai https://luattaichinh.wordpress.com/2011/11/08/suy-nghi-v%e1%bb%81-ti%e1%bb%81n-c%e1%bb%a7a-m%e1%bb%99t-c%e1%ba%adu-h%e1%bb%8dc-tr-ngho/ ]]> Luattaichinh: Những người có tiền có thực sự hiểu được giá trị đồng tiền không? Có thể không. Cũng như câu ngạn ngữ: chỉ khi người ta đau khổ, người ta mới hiểu được hạnh phúc là gì. Bức thư này của một em học sinh trường Hanoi Amsterdam – không quá hay về câu chữ – nhưng đó là một số phận được ghi trong nhật ký hành trình của tiền. Tiền: bản thân nó chẳng phải là hạnh phúc hay đau khổ – nhưng nó luôn đi cùng hạnh phúc và khổ đau – luôn có những bí ẩn đáng kinh ngạc và đáng suy ngẫm.

Thư gửi mẹ.

Mẹ thân yêu của con !

“Trời ơi là trời ! Anh ăn đi cho tôi nhờ, đừng có nhịn ăn sáng nữa. Đừng có dở hơi đi tiết kiệm mấy đồng bạc lẻ thế, anh tưởng rằng thiếu tiền như thế thì tôi chết à ?”. Đó là những “điệp khúc” mẹ cất lên hàng ngày dạo gần đây vì con quyết định nhịn ăn sáng đi học để tiết kiệm chút tiền cho mẹ, cho gia đình. Có lúc mẹ còn gắt lên, hỏi con “Sao cứ phải đắn đo khổ sở về tiền đến thế nhỉ ?” .

Mẹ ơi, những lúc ấy mẹ đang giận nên con không dám cãi lại. Nhưng giờ đây con muốn được bày tỏ lòng mình rằng tại sao con lại có những suy nghĩ, hành động kì lạ như vậy. Vâng, tất cả là vì tiền. Chỉ đến tận bây giờ con mới nhận ra cả một quãng thời gian dài trước đó con đã non nớt, ngây thơ biết chừng nào khi nghĩ về tiền. Cách đây 8 năm bệnh viện đã chuẩn đoán mẹ bị suy thận mãn tính độ 4 (độ cao nhất về suy thận). 8 năm rồi nhà ta đã sống trong túng thiếu bần hàn, vì bố mẹ không kiếm được nhiều tiền lại phải dành tiền cho mẹ đi chạy thận. Nhưng bố mẹ vẫn cho con tất cả những gì có thể, và cậu bé học trò như con cứ vô tư đâu biết lo gì.

Hồi học tiểu học, tiền bạc đối với con là một cái gì đó rất nhỏ, nó là những tờ giấy với đủ màu có thể dùng để mua cái bánh, cái kẹo, gói xôi hay cái bánh mì … Con đâu có ngờ tiền chính là yếu tố quyết định sinh mạng mẹ mình, là thứ bố mẹ phải hàng ngày chắt bóp và bao người thân gom góp lại để trả cho từng ca lọc máu cho mẹ tại bệnh viện Bạch Mai, là thứ càng làm mẹ thêm đau đầu suy nghĩ khi mẹ buộc phải nghỉ việc làm vì điều kiện sức khỏe không cho phép.

Rồi đến khi con học lớp 8, mẹ càng ngày càng yếu và mệt, phải tăng từ 2 lên 3 lần lọc máu/ tuần. Những chỗ chích ven tay của mẹ sưng to như hai quả trứng gà, nhiều hôm máu thấm ướt đẫm cả tấm băng gạc. Do ảnh hưởng từ suy thận mà mẹ còn bị thêm viêm phổi và suy tim. Rồi ông lại bị ốm nặng, bố phải nghỉ việc ở nhà trông ông, nhà mình vì thế càng trở nên túng quẫn, mà càng túng thì càng khổ hơn. Tờ một trăm ngàn hồi ấy là một thứ gì đó xa xỉ với nhà mình. Cũng từ dạo ấy, đầu óc non nớt của con mới dần vỡ lẽ ra rằng tiền bạc chính là mồ hôi, nước mắt, là máu (theo đúng nghĩa đen của nó, vì có tiền mới được chạy thận lọc máu mà) và bao nỗi niềm trăn trở lo lắng của bố và mẹ.

Hôm trước con có hỏi quan điểm của mẹ về tiền bạc thế nào để con có thêm ý viết bài làm văn nghị luận cô giao. Mẹ hơi ngạc nhiên vì câu hỏi đường đột ấy. Rồi mẹ chỉ trả lời với 3 từ gọn lỏn “Mẹ ghét tiền”. Nếu con còn thơ dại như ngày nào, hay như một người ngoài nào khác thì chắc con đã ngạc nhiên lắm. Nhưng giờ đây con cũng đồng ý với mẹ : con cũng ghét tiền. Bởi vì nó mà mẹ phải mệt mỏi rã rời sau mỗi lần đi chạy thận. Mẹ chạy thận 3 lần mỗi tuần, trước đây bố đưa đón mẹ bằng xe đạp nhưng rồi mẹ bảo đi thế khổ cả hai người mà còn phải chờ đợi mất ngày mất buổi của bố nữa nên mẹ chuyển sang đi xe ôm. Nhưng đi xe ôm mất mỗi ngày mấy chục, tốn tiền mà lại chẳng kiếm đâu ra, mẹ quyết định đi xe buýt. Mỗi khi về nhà, mẹ thở hổn hển, mẹ lăn ra giường lịm đi không nói được câu gì. Con và bố cũng biết là lúc ấy không nên hỏi chuyện mà nên để yên cho mẹ nghỉ ngơi. Tám năm rồi, tám năm chứng kiến cảnh ấy nhưng con vẫn chưa bao giờ có thể quen được. Con chỉ biết đứng từ xa nhìn mẹ, và nghiến răng ước “giá như có dăm chục ngàn cho mẹ đi xe ôm thì đâu đến nỗi !”.

Con bỗng ghét, thù đồng tiền. Con bỗng nhớ hồi trước, khi mẹ vẫn nằm trong viện. Ba người bệnh chen chúc chung nhau một chiếc giường nhỏ trong căn phòng bệnh ngột ngạt và quá tải của bệnh viện Bạch Mai. Con đã ngây thơ hỏi mẹ “Sao mẹ không vào phòng bên kia, ở đấy mỗi người một giường thoải mái lại có quạt chạy vù vù, có tivi nữa ?”. Mẹ chỉ nói khẽ “cha tổ anh. Đấy là phòng dịch vụ con ạ”. Con lúc ấy chẳng hiểu gì. Nhưng rồi con cũng vỡ lẽ ra rằng đó là phòng mà chỉ những ai rủng rỉnh tiền thì mới được vào mà thôi. Còn như mẹ thì không được. Con căm nghét đồng tiền vì thế.

Con còn sợ đồng tiền nữa. Mẹ hiểu con không ? Con sợ nó vì sợ mất mẹ. Mẹ đã phải bốn lần đi cấp cứu rồi. Những người suy thận lâu có nguy cơ tử vong cao vì huyết áp dễ tăng, máu dồn vào dễ làm tắc ống khí quản và gây tắc thở. Mẹ thừa biết điều này. Nhiều người bạn mẹ quen trong “xóm chạy thận” đã phải chịu những cái kết bi thảm như thế. Nhiều đêm con bỗng choàng tỉnh dậy, mồ hôi đầm đìa mà lạnh toát sống lưng bởi vừa trải qua một cơn ác mộng tồi tệ …

Con sợ mẹ lại phải đi cấp cứu, và sợ nhỡ nhà mình không đủ tiền để nộp viện phí thì con sẽ mất đi người thân yêu nhất trong cuộc đời này. Mỗi buổi mẹ đi chạy thận là mỗi buổi cả bố và con đều phấp phỏng, bồn chồn, lo lắng. Mẹ về muộn là lòng con nóng như lửa đốt, còn bố thì cứ đi đi lại lại và luôn hỏi “bao giờ mẹ mày mới về?”. Với con cơ hội là 50/50, hoặc là mẹ chạy thận an toàn và về nhà, hoặc là …

Con lo sợ hơn khi đọc báo thấy bảo có người không đủ tiền trả phần ít ỏi chỉ là 5% bảo hiểm y tế, tiền thuốc men mà phải về quê “tự điều trị”. Với những bệnh nhân phải chạy thận, như thế đồng nghĩa là nhận bản án tử hình, không còn đường sống. Con bỗng hoảng sợ tự hỏi nếu không còn BHYT nữa thì sao? Và nếu ông mất thì sao? Chi tiêu hàng ngày nhà mình giờ đây phần nhiều trông chờ vào tiền lương hưu của ông, mà ông thì đã già quá rồi …

Mẹ ơi, tiền quan trọng đến thế nào với gia đình mình thì chắc mẹ hiểu rõ hơn con. Cứ nghĩ đến tiền là con lại nhớ đến những đêm bố mất ngủ đến rạc cả người, nhớ đến những vết chích ven sưng to như quả trứng gà của mẹ, nhớ đến cả thìa đường pha cốc nước nóng con mang cho mẹ để mẹ uống bồi bổ mỗi tối. Mẹ chắt chiu đến mức sữa ông thọ rẻ tiền mà cũng không mua để tự bồi dưỡng sức khỏe cho mình.

Con sợ tiền mà lại muốn có tiền. Con ghét tiền mà lại quý tiền nữa mẹ ạ. Con quý tiền và tôn trọng tiền bởi con luôn biết ơn những người hảo tâm đã giúp nhà mình. Từ những nhà sư tốt bụng mời mẹ đến chùa vào cuối tuần, những cô bác ở Hội chữ thập đỏ quyên góp tiền giúp mẹ và gia đình mình. Và cả những người bạn xung quanh con, dù chưa giúp gì được về vật chất, tiền bạc nhưng luôn quan tâm hỏi thăm sức khỏe của mẹ… Nhờ họ mà con cảm thấy ấm lòng hơn, vững tin hơn.

Con cảm thấy bất lực ghê gớm và rất cắn rứt lương tâm khi mẹ không đồng ý với các kế hoạch của con. Đã có lúc con đòi đi lao động, đi làm gia sư hay đi bán bánh mì “tam giác” như mấy anh sinh viên con quen để kiếm tiền giúp mẹ nhưng mẹ cứ gạt phăng đi. Mẹ cứ một mực “tống” con đến trường và bảo mẹ chỉ cần con học giỏi thôi, con giỏi thì mẹ sẽ khỏe.

Vâng, con xin nghe lời mẹ. Con vẫn đến trường. Con sẽ cố gắng học thật giỏi để mẹ và bố vui lòng. Nhưng mẹ hãy để con giúp mẹ, con đã nghĩ kĩ rồi, không làm gì thêm được thì con sẽ nhịn ăn sáng để tiết kiệm tiền. Không bán bánh mì được thì con sẽ ăn cơm với muối vừng. Mẹ đừng lo mẹ ạ, mẹ hãy an tâm chạy chữa và chăm sóc cho bản thân mình. Hãy để con được chia sẻ sự túng thiếu tiền bạc cùng bố mẹ. Vậy con khẩn thiết xin mẹ đừng cằn nhằn la mắng con khi con nhịn ăn sáng. Mẹ đừng cấm đoán con khi con đi lấy chầy, cối để giã lạc vừng. Dù con đã sút 8 cân so với năm ngoái nhưng con tin rằng với sự thấu hiểu lẫn nhau giữa những người trong gia đình thì nhà ta vẫn có thể sống yên ổn để đồng tiền không thể đóng vai trò cốt yếu trong việc quyết định hạnh phúc nữa.

Đứa con ngốc nghếch của mẹ

Nguyễn Trung Hiếu

Tại hội thảo về tái cơ cấu đầu tư do Viện Chiến lược phát triển, Bộ Kế hoạch đầu tư tổ chức hôm 27/10, bức tranh đầu tư công ở Việt Nam trong 10 năm qua được các chuyên gia kinh tế dựng lên thật đa sắc màu.

Giá đắt cho tham vọng tăng trưởng nóng

Bình luận câu chuyện đầu tư công của Việt Nam, TS Vũ Tuấn Anh, Viện Kinh tế Việt Nam thẳng thắn: "Quy hoạch ở Việt Nam đúng là một bức tranh châm biếm. Mỗi địa phương như một vương quốc độc lập. Tỉnh nào cũng có sân bay, cảng biển, khu công nghiệp, khu du lịch, sân golf, khu đô thị cao cấp… như một "đại công trường" nhưng dang dở".

Năm 1998, Hà Giang có chủ trương tập trung xây dựng kết cấu hạ tầng trên toàn tỉnh. Đến năm 2004, Hà Giang đã đầu tư thực hiện tới 1901 công trình xây dựng cơ bản, tổng vốn dự toán được duyệt lên tới 3.308 tỷ đồng và tất cả đều theo hình thức chỉ định thầu. Nhưng rồi, chỉ có một nửa số công trình đảm bảo được chất lượng, hàng trăm công trình dang dở. Sau 4 năm, Hà Giang nợ xây dựng cơ bản tới 1.800 tỷ đồng, trong khi đây là tỉnh vào bậc nghèo nhất nước, đầu tư dựa vào vốn Trung ương.

Bệnh đầu tư dàn trải, phân tán đã được nói tới nhiều. Nhưng chỉ khi nhìn lại tình cảnh xây dựng các khu công nghiệp, cảng biển hiện nay mới thấy, ngân sách đầu tư công đang bị choáng ngợp vì tham vọng tăng trưởng nóng mà nguồn vốn là tù mù.

Một ví dụ điển hình cho tình trạng phân tán đã được nhắc đến nhiều là quy hoạch đầu tư cảng biển miền Trung. Hiện nay, 600km bờ biển miền Trung đang dày đặc cảng, cứ 30-40km lại có 1 cảng. Cảng nào cũng được xác định là cảng nước sâu, nhưng chỉ đón được tàu khoảng 30.000 tấn, thua xa các cảng quốc tế đón tàu hàng trăm nghìn tấn. Cộng tất cả số lượng bốc xếp của các càng biển miền Trung đó vẫn chưa bằng cảng Hải Phòng hay Quân cảng Sài Gòn với công suất 14 triệu tấn/cảng.

Thực tế trên đã cho thấy, câu chuyện đầu tư trên chỉ là tham vọng tăng trưởng không dựa trên thực lực. Các tỉnh ganh đua, tìm mọi cách trải thảm đỏ tăng tốc đầu tư một cách nhanh chóng nhất, linh hoạt nhất theo kiểu người ta có gì, mình cũng phải có cái đó. Nhưng cuộc chạy đua này lại không phải dựa trên đôi chân của chính mình, mà đôi khi, lại phụ thuộc vào việc ở trên, Trung ương có hà hơi, tiếp sức kịp hay không, hay nửa chừng thì đứt quãng, rồi thành ra dang dở.

Theo TS Vũ Tuấn Anh, đầu tư công cho kinh tế như làm cơ sở hạ tầng, cần phải có trọng điểm trong không gian kinh tế quốc gia. Ví dụ đường sá chỉ cần một số trục cơ bản, cảng nước sâu có lẽ chỉ cần 3 cụm miền Bắc- Trung- Nam và xây dựng kịp thời đường kết nối với các trung tâm kinh tế trong khu vực và thế giới Khu kinh tế cũng có thể chỉ cần làm tốt 2- 3 khu kinh tế, chẳng hạn như ở Hải Phòng, Đà Nẵng, Bà Rịa Vũng Tàu.

Ngay cả đầu tư cho các ngành, chỉ cần tập trung vốn cho một số ngành mũi nhọn chứ không phải đầu tư song song nhiều ngành. Ngành mũi nhọn phải có tác động  lan tỏa lớn về công nghệ, hoa học, làm lực đẩy cho nền kinh tế trong tương lai như ngành Công nghệ thông tin, sinh học.

Tại cả kẻ xin, người cho

Dẫn lại các nghịch lý trên, TS Vũ Tuấn Anh bày tỏ: "Chính "ta" (trung ương) đã buông lỏng để họ (tỉnh) đầu tư quá đáng, ta rót vốn cho họ để họ mở đại công trường rồi quy hoạch không được thực hiện."

TS Vũ Thành Tự Anh, Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright bình luận: "Việt Nam có hơn 50 tỉnh địa phương đầu tư phụ thuộc vào ngân sách. Đầu tư dàn trải, phân tán, lỗi là ở người đi xin đã đành nhưng người cho cũng có lỗi."

Vị chuyên gia này minh họa sinh động bằng câu chuyện quy hoạch cảng biển vùng đồng bằng sông Cửu Long: Tháng 10/2009, Thủ tướng ký Quyết định phê duyệt quy hoạch có 21 cảng biển ở đây. Nhưng chỉ sau 2 năm, khi có quy hoạch chi tiết về cảng biển có thì con số cảng biển đã tăng lên 27. Ông Vũ Thành Tự Anh cho rằng chắc chắn địa phương phải đi xin và Trung ương đồng ý nên số cảng biển mới tăng.

Điểm lại 11 lĩnh vực đầu tư cơ sở hạ tầng hiện nay, từ đường quốc lộ, đường cao tốc, đường sắt, điện, cảng, khu kinh tế ven biển, sân bay…, nhu cầu vốn đang ở con số khổng lồ. Tính ra, trung bình mỗi năm tư nay tới 2020, ngân sách phải bỏ ra gần 15 tỷ USD để thực hiện các quy hoạch này.

"Nhưng quy hoạch đó là vẽ lên bởi những đơn vị, địa phương không có chức năng điều phối. Các đơn vị này cứ vẽ, càng vẽ càng hoành tráng, càng không có tiền, tạo ra sự hỗn loạn cho nền kinh tế vì ai cũng đi tranh giành nguồn vốn có hạn", TS Vũ Thành Tự Anh nhấn mạnh.

Chủ trì hội thảo, nguyên Bộ trưởng bộ Thương mại Trương Đình Tuyển đồng tình nói: "Khuyết điểm quy hoạch đầu tư này là từ cơ quan Trung ương. Tôi không đồng tình với cách trả lời trước đây của Bộ trưởng bộ Kế hoạch đầu tư Võ Hồng Phúc khi đổ lỗi cho việc đầu tư đã phân cấp rồi, Bộ không có trách nhiệm gì.  Rõ ràng, người đi xin thì cứ việc đi xin, nhưng quan trọng là ở trên, ông dám từ chối không?"

Nhìn chung, các chuyên gia kinh tế tại hội thảo đều chung một nhận định: Phải dũng cảm mới có thể thực hiện được cuộc tái cơ cấu này. Khi cơ chế xin- cho còn hiện hữu thì cần dũng cảm đổi mới tư duy và cách làm kinh tế kiểu kế hoạch. Một đề xuất lớn được nhắc tới nhiều là cần thành lập ngay một Ủy ban Tái cơ cấu kinh tế hoạt động độc lập để đảm trách sứ mệnh này.

Nguồn: Diễn đàn kinh tế Việt Nam, www.vef.vn, 4/10/2011

Trong quá trình quản lý xã hội và nền kinh tế, trong từng giai đoạn nhất định, Nhà nước có lúc cần huy động nguồn lực nhiều hơn từ trong và ngoài nước. Nói cách khác, khi các khoản thu truyền thống như thuế, phí, lệ phí không đáp ứng được các nhu cầu chi tiêu, Nhà nước phải quyết định vay nợ để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình và chịu trách nhiệm trong việc chi trả khoản nợ đó, thường được gọi là nợ công. Bài viết tập trung phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về nợ công, từ đó đánh giá về thực trạng pháp luật về quản lý nợ công hiện nay ở nước ta và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về quản lý nợ công.

1. Một số vấn đề lý luận về nợ công

a) Khái niệm nợ công

Khái niệm nợ công là một khái niệm tương đối phức tạp. Tuy nhiên, hầu hết những cách tiếp cận hiện nay đều cho rằng, nợ công là khoản nợ mà Chính phủ của một quốc gia phải chịu trách nhiệm trong việc chi trả khoản nợ đó. Chính vì vậy, thuật ngữ nợ công thường được sử dụng cùng nghĩa với các thuật ngữ như nợ Nhà nước hay nợ Chính phủ. Tuy nhiên, nợ công hoàn toàn khác với nợ quốc gia. Nợ quốc gia là toàn bộ khoản nợ phải trả của một quốc gia, bao gồm hai bộ phận là nợ của Nhà nước và nợ của tư nhân (doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân). Như vậy, nợ công chỉ là một bộ phận của nợ quốc gia mà thôi.

Theo cách tiếp cận của Ngân hàng Thế giới, nợ công được hiểu là nghĩa vụ nợ của bốn nhóm chủ thể bao gồm: (1) nợ của Chính phủ trung ương và các Bộ, ban, ngành trung ương; (2) nợ của các cấp chính quyền địa phương; (3) nợ của Ngân hàng trung ương; và (4) nợ của các tổ chức độc lập mà Chính phủ sở hữu trên 50% vốn, hoặc việc quyết lập ngân sách phải được sự phê duyệt của Chính phủ hoặc Chính phủ là người chịu trách nhiệm trả nợ trong trường hợp tổ chức đó vỡ nợ[2]. Cách định nghĩa này cũng tương tự như quan niệm của Hệ thống quản lý nợ và phân tích tài chính của Hội nghị của Liên hiệp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD)[3].

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, nợ công được hiểu bao gồm ba nhóm là nợ Chính phủ, nợ được Chính phủ bảo lãnh và nợ chính quyền địa phương[4]. Nợ Chính phủ là khoản nợ phát sinh từ các khoản vay trong nước, nước ngoài, được ký kết, phát hành nhân danh Nhà nước, nhân danh Chính phủ hoặc các khoản vay khác do Bộ Tài chính ký kết, phát hành, uỷ quyền phát hành theo quy định của pháp luật. Nợ Chính phủ không bao gồm khoản nợ do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát hành nhằm thực hiện chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ[5]. Nợ được Chính phủ bảo lãnh là khoản nợ của doanh nghiệp, tổ chức tài chính, tín dụng vay trong nước, nước ngoài được Chính phủ bảo lãnh[6]. Nợ chính quyền địa phương là khoản nợ do Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là UBND cấp tỉnh) ký kết, phát hành hoặc uỷ quyền phát hành[7].

Như vậy, khái niệm về nợ công theo quy định của pháp luật Việt Nam được đánh giá là hẹp hơn so với thông lệ quốc tế[8]. Nhận định này cũng được nhiều chuyên gia uy tín trong lĩnh vực chính sách công thừa nhận[9].

Tuy có nhiều cách tiếp cận rộng hẹp khác nhau về nợ công, nhưng về cơ bản, nợ công có những đặc trưng sau đây:

- Nợ công là khoản nợ ràng buộc trách nhiệm trả nợ của Nhà nước

Khác với các khoản nợ thông thường, nợ công được xác định là một khoản nợ mà Nhà nước (bao gồm các cơ quan nhà nước có thẩm quyền) có trách nhiệm trả khoản nợ ấy. Trách nhiệm trả nợ của Nhà nước được thể hiện dưới hai góc độ trực tiếp và gián tiếp. Trực tiếp được hiểu là cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ là người vay và do đó, cơ quan nhà nước ấy sẽ chịu trách nhiệm trả nợ khoản vay (ví dụ: Chính phủ Việt Nam hoặc chính quyền địa phương). Gián tiếp là trong trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền đứng ra bảo lãnh để một chủ thể trong nước vay nợ, trong trường hợp bên vay không trả được nợ thì trách nhiệm trả nợ sẽ thuộc về cơ quan đứng ra bảo lãnh (ví dụ: Chính phủ bảo lãnh để Ngân hàng Phát triển Việt Nam vay vốn nước ngoài).

- Nợ công được quản lý theo quy trình chặt chẽ với sự tham gia của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Việc quản lý nợ công đòi hỏi quy trình chặt chẽ nhằm đảm bảo hai mục đích: một là, đảm bảo khả năng trả nợ của đơn vị sử dụng vốn vay và cao hơn nữa là đảm bảo cán cân thanh toán vĩ mô và an ninh tài chính quốc gia; hai là, để đạt được những mục tiêu của quá trình sử dụng vốn. Bên cạnh đó, việc quản lý nợ công một cách chặt chẽ còn có ý nghĩa quan trọng về mặt chính trị và xã hội[10]. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, nguyên tắc quản lý nợ công là Nhà nước quản lý thống nhất, toàn diện nợ công từ việc huy động, phân bổ, sử dụng vốn vay đến việc trả nợ để đảm bảo hai mục tiêu cơ bản như đã nêu trên[11].

- Mục tiêu cao nhất trong việc huy động và sử dụng nợ công là phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích chung

Nợ công được huy động và sử dụng không phải để thỏa mãn những lợi ích riêng của bất kỳ cá nhân, tổ chức nào, mà vì lợi ích chung của đất nước. Xuất phát từ bản chất của Nhà nước là thiết chế để phục vụ lợi ích chung của xã hội, Nhà nước là của dân, do dân và vì dân nên đương nhiên các khoản nợ công được quyết định phải dựa trên lợi ích của nhân dân, mà cụ thể là để phát triển kinh tế – xã hội của đất nước và phải coi đó là điều kiện quan trọng nhất[12].

b) Bản chất kinh tế của nợ công

Nghiên cứu làm rõ bản chất kinh tế của nợ công và quan điểm của kinh tế học về nợ công sẽ giúp các nhà làm luật xây dựng các quy định pháp luật phù hợp với tình hình kinh tế – xã hội nhằm đạt được hiệu quả trong sử dụng nợ công ở Việt Nam.

Xét về bản chất kinh tế, khi Nhà nước mong muốn hoặc bắt buộc phải chi tiêu vượt quá khả năng thu của mình (khoản thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác) thì phải vay vốn và điều đó làm phát sinh nợ công. Như vậy, nợ công là hệ quả của việc Nhà nước tiến hành vay vốn và Nhà nước phải có trách nhiệm hoàn trả. Do đó, nghiên cứu về nợ công phải bắt nguồn từ quan niệm về việc Nhà nước đi vay là như thế nào.

Trong lĩnh vực tài chính công, một nguyên tắc quan trọng của ngân sách nhà nước được các nhà kinh tế học cổ điển hết sức coi trọng và hiện nay vẫn được ghi nhận trong pháp luật ở hầu hết các quốc gia, đó là nguyên tắc ngân sách thăng bằng. Theo nghĩa cổ điển, ngân sách thăng bằng được hiểu là một ngân sách mà ở đó, số chi bằng với số thu. Về ý nghĩa kinh tế, điều này giúp Nhà nước tiết kiệm chi tiêu hoang phí, còn về ý nghĩa chính trị, nguyên tắc này sẽ giúp hạn chế tình trạng Chính phủ lạm thu thông qua việc quyết định các khoản thuế[13].

Các nhà kinh tế học cổ điển như A.Smith, D.Ricardo, J.B.Say là những người khởi xướng và ủng hộ triệt để nguyên tắc này trong quản lý tài chính công. Và chính vì thế, các nhà kinh tế học cổ điển không đồng tình với việc Nhà nước có thể vay nợ để chi tiêu[14].

Ngược lại với các nhà kinh tế học cổ điển, một nhà kinh tế học được đánh giá là có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất ở nửa đầu thế kỷ XX là John M.Keynes (1883-1946) và những người ủng hộ mình (gọi là trường phái Keynes) lại cho rằng, trong nhiều trường hợp, đặc biệt là khi nền kinh tế suy thoái dẫn đến việc đầu tư của tư nhân giảm thấp, thì Nhà nước cần ổn định đầu tư bằng cách vay tiền (tức là cố ý tạo ra thâm hụt ngân sách) và tham gia vào các dự án đầu tư công cộng như đường xá, cầu cống và trường học, cho đến khi nền kinh tế có mức đầu tư tốt trở lại[15]. Học thuyết của Keynes (cùng với sự chỉnh sửa nhất định từ những đóng góp cũng như phản đối của một số nhà kinh tế học sau này là Milton Friedman và Paul Samuelson) được hầu hết các Chính phủ áp dụng để vượt qua khủng hoảng và tình trạng trì trệ của nền kinh tế.

Ngược lại với Keynes, Milton Friedman cho rằng, việc sử dụng chính sách tài khóa nhằm tăng chi tiêu và việc làm sẽ không có hiệu quả và dễ dẫn đến lạm phát trong thời suy thoái vì người dân thường chi tiêu dựa trên kỳ vọng về thu nhập thường xuyên chứ không phải thu nhập hiện tại và mọi chính sách đều có độ trễ nhất định. Thay vì thực hiện chính sách tài khóa thiếu hụt, Nhà nước nên thực thi chính sách tiền tệ hiệu quả[16]. Còn Paul Samuelson, một nhà kinh tế học theo trường phái Keynes, đã có những bổ sung quan trọng trong quan niệm về chính sách tài khóa của Keynes. Ông cho rằng, để kích thích nền kinh tế vượt qua sự trì trệ, cần thiết phải thực hiện cả chính sách tài khóa mở rộng và chính sách tiền tệ linh hoạt[17].

Hiện nay trên thế giới, mặc dù tài chính công vẫn dựa trên nguyên tắc ngân sách thăng bằng, nhưng khái niệm thăng bằng không còn được hiểu một cách cứng nhắc như quan niệm của các nhà kinh tế học cổ điển, mà đã có sự uyển chuyển hơn. Ví dụ, theo quy định của pháp luật Việt Nam, các khoản chi thường xuyên không được vượt quá các khoản thu từ thuế, phí và lệ phí; nguồn thu từ vay nợ chỉ để dành cho các mục tiêu phát triển[18].

Hầu hết các quốc gia thực hiện nền kinh tế thị trường đều có hoạt động vay nợ. Việc vay nợ của Nhà nước thường được thực hiện dựa trên quan điểm của Keynes, nhưng có hai điều chỉnh quan trọng: một là, việc cố ý thâm hụt ngân sách và bù đắp bằng các khoản vay không được thực hiện vĩnh viễn, bởi lẽ xét về lý thuyết thì những tác động từ các khoản vay chỉ có ích trong ngắn hạn còn về dài hạn lại có ảnh hưởng tiêu cực và do đó Nhà nước cần phải có giới hạn về mặt thời gian trong việc sử dụng các khoản vay; và hai là, các khoản nợ công phải được kiểm soát kỹ lưỡng nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng, đồng thời hạn chế những tác động không mong muốn từ việc sử dụng các khoản vay. Việc quản lý nợ công hiệu quả sẽ giúp mục đích vay vốn đạt được với chi phí thấp nhất, đồng thời đảm bảo khả năng trả nợ đúng hạn.

c) Phân loại nợ công

Có nhiều tiêu chí để phân loại nợ công, mỗi tiêu chí có một ý nghĩa khác nhau trong việc quản lý và sử dụng nợ công.

Theo tiêu chí nguồn gốc địa lý của vốn vay thì nợ công gồm có hai loại: nợ trong nước và nợ nước ngoài. Nợ trong nước là nợ công mà bên cho vay là cá nhân, tổ chức Việt Nam. Nợ nước ngoài là nợ công mà bên cho vay là Chính phủ nước ngoài, vùng lãnh thổ, tổ chức tài chính quốc tế, tổ chức và cá nhân nước ngoài[19]. Như vậy, theo pháp luật Việt Nam, nợ nước ngoài không được hiểu là nợ mà bên cho vay là nước ngoài, mà là toàn bộ các khoản nợ công không phải là nợ trong nước.

Việc phân loại nợ trong nước và nợ nước ngoài có ý nghĩa quan trọng trong quản lý nợ. Việc phân loại này về mặt thông tin sẽ giúp xác định chính xác hơn tình hình cán cân thanh toán quốc tế. Và ở một số khía cạnh, việc quản lý nợ nước ngoài còn nhằm đảm bảo an ninh tiền tệ của Nhà nước Việt Nam, vì các khoản vay nước ngoài chủ yếu bằng ngoại tệ tự do chuyển đổi hoặc các phương tiện thanh toán quốc tế khác.

Theo phương thức huy động vốn, thì nợ công có hai loại là nợ công từ thỏa thuận trực tiếp và nợ công từ công cụ nợ.

Nợ công từ thỏa thuận trực tiếp là khoản nợ công xuất phát từ những thỏa thuận vay trực tiếp của cơ quan nhà nước có thẩm quyền với cá nhân, tổ chức cho vay. Phương thức huy động vốn này xuất phát từ những hợp đồng vay, hoặc ở tầm quốc gia là các hiệp định, thỏa thuận giữa Nhà nước Việt Nam với bên nước ngoài.

Nợ công từ công cụ nợ là khoản nợ công xuất phát từ việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền phát hành các công cụ nợ để vay vốn. Các công cụ nợ này có thời hạn ngắn hoặc dài, thường có tính vô danh và khả năng chuyển nhượng trên thị trường tài chính[20].

Theo tính chất ưu đãi của khoản vay làm phát sinh nợ công thì nợ công có ba loại là nợ công từ vốn vay ODA, nợ công từ vốn vay ưu đãi và nợ thương mại thông thường.

Theo trách nhiệm đối với chủ nợ thì nợ công được phân loại thành nợ công phải trả và nợ công bảo lãnh. Nợ công phải trả là các khoản nợ mà Chính phủ, chính quyền địa phương có nghĩa vụ trả nợ. Nợ công bảo lãnh là khoản nợ mà Chính phủ có trách nhiệm bảo lãnh cho người vay nợ, nếu bên vay không trả được nợ thì Chính phủ sẽ có nghĩa vụ trả nợ.

Theo cấp quản lý nợ thì nợ công được phân loại thành nợ công của trung ương và nợ công của chính quyền địa phương. Nợ công của trung ương là các khoản nợ của Chính phủ, nợ do Chính phủ bảo lãnh. Nợ công của địa phương là khoản nợ công mà chính quyền địa phương là bên vay nợ và có nghĩa vụ trực tiếp trả nợ. Theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước năm 2002 thì những khoản vay nợ của chính quyền địa phương được coi là nguồn thu ngân sách và được đưa vào cân đối, nên về bản chất nợ công của địa phương được Chính phủ đảm bảo chi trả thông qua khả năng bổ sung từ ngân sách trung ương.

d) Những tác động của nợ công

Như trên đã phân tích, nợ công vừa có nhiều tác động tích cực nhưng cũng có một số tác động tiêu cực. Nhận biết những tác động tích cực và tiêu cực nhằm phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực là điều hết sức cần thiết trong xây dựng và thực hiện pháp luật về quản lý nợ công.

Những tác động tích cực chủ yếu của nợ công bao gồm:

- Nợ công làm gia tăng nguồn lực cho Nhà nước, từ đó tăng cường nguồn vốn để phát triển cơ sở hạ tầng và tăng khả năng đầu tư đồng bộ của Nhà nước. Việt Nam đang trong giai đoạn tăng tốc phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó cơ sở hạ tầng là yếu tố có tính chất quyết định. Muốn phát triển cơ sở hạ tầng nhanh chóng và đồng bộ, vốn là yếu tố quan trọng nhất. Với chính sách huy động nợ công hợp lý, nhu cầu về vốn sẽ từng bước được giải quyết để đầu tư cơ sở hạ tầng, từ đó gia tăng năng lực sản xuất cho nền kinh tế.

- Huy động nợ công góp phần tận dụng được nguồn tài chính nhàn rỗi trong dân cư. Một bộ phận dân cư trong xã hội có các khoản tiết kiệm, thông qua việc Nhà nước vay nợ mà những khoản tiền nhàn rỗi này được đưa vào sử dụng, đem lại hiệu quả kinh tế cho cả khu vực công lẫn khu vực tư.

- Nợ công sẽ tận dụng được sự hỗ trợ từ nước ngoài và các tổ chức tài chính quốc tế. Tài trợ quốc tế là một trong những hoạt động kinh tế – ngoại giao quan trọng của các nước phát triển muốn gây ảnh hưởng đến các quốc gia nghèo, cũng như muốn hợp tác kinh tế song phương. Nếu Việt Nam biết tận dụng tốt những cơ hội này, thì sẽ có thêm nhiều nguồn vốn ưu đãi để đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, trên cơ sở tôn trọng lợi ích nước bạn, đồng thời giữ vững độc lập, chủ quyền và chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước.

Bên cạnh những tác động tích cực nêu trên, nợ công cũng gây ra những tác động tiêu cực nhất định. Nợ công sẽ gây áp lực lên chính sách tiền tệ, đặc biệt là từ các khoản tài trợ ngoài nước. Nếu kỷ luật tài chính của Nhà nước lỏng lẻo, nợ công sẽ tỏ ra kém hiệu quả và tình trạng tham nhũng, lãng phí sẽ tràn lan nếu thiếu cơ chế giám sát chặt chẽ việc sử dụng và quản lý nợ công.

2. Thực trạng pháp luật về quản lý nợ công và một số đề xuất

a) Một số đánh giá khái quát về quản lý nợ công thời gian qua

Trong thời gian gần đây, công tác quản lý nợ của Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể, góp phần ổn định và phát triển kinh tế đất nước, cụ thể là:

- Thông qua hoạt động vay nợ, Chính phủ và chính quyền địa phương các cấp đã huy động được nguồn vốn khá lớn cho đầu tư phát triển, đồng thời vẫn đảm bảo quản lý nợ trong các giới hạn an toàn.

- Hoạt động huy động vốn trong nước của Chính phủ thông qua phát hành tín phiếu, trái phiếu Chính phủ cũng đã giúp hình thành thị trường trái phiếu Chính phủ trong nước, một thành tố khá quan trọng để hình thành thị trường tài chính hoàn chỉnh. Trái phiếu Chính phủ được niêm yết và giao dịch trên thị trường chứng khoán đã góp phần làm tăng tính thanh khoản của thị trường trái phiếu Chính phủ nói riêng và phát triển thị trường vốn trong nước nói chung.

- Trong công tác quản lý nợ, các văn bản pháp lý ngày càng được hoàn thiện, đồng bộ hơn và tiến gần đến các chuẩn mực và thông lệ quốc tế, nhất là trong lĩnh vực quản lý nợ nước ngoài. Chính phủ đã thực hiện nguyên tắc thống nhất quản lý nợ Chính phủ, nợ quốc gia trên cơ sở phân công, xác định trách nhiệm rõ ràng hơn giữa các cơ quan quản lý.

- Công tác trả nợ Chính phủ trong và ngoài nước luôn được thực hiện đầy đủ, đúng hạn, không để xảy ra nợ quá hạn như những năm về trước. Việc tích cực đàm phán xử lý các khoản nợ cũ với các chủ nợ nước ngoài (thuộc Câu lạc bộ Pa – ri, Câu lạc bộ Luân Đôn) đã giúp giảm đáng kể nghĩa vụ nợ của Việt Nam.

Bên cạnh những thành công đạt được, công tác quản lý nợ công ở Việt Nam trước khi có Luật Quản lý nợ công còn bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt là chưa có sự nhất quán các khái niệm về nợ cũng như phạm vi quản lý nợ trong các văn bản pháp quy hiện hành như nợ Chính phủ, nợ khu vực công, nợ quốc gia. Việc phân loại, tổng hợp nợ vì vậy cũng chưa theo các chuẩn mực quốc tế, việc quản lý nợ còn chồng chéo giữa các cơ quan quản lý nhà nước, chưa có kế hoạch cụ thể để xây dựng và sử dụng cơ sở dữ liệu về nợ công v.v..[21]

b) Những ưu điểm và một số bất cập của Luật Quản lý nợ công

Nhằm khắc phục những nhược điểm về công tác quản lý nợ công, Luật Quản lý nợ công đã có những ưu điểm nổi bật sau đây:

Thứ nhất, lần đầu tiên Việt Nam có luật điều chỉnh chuyên biệt về lĩnh vực nợ công. Điều này hết sức quan trọng để đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả trong công tác quản lý nợ, tránh tình trạng các đầu mối quản lý tản mạn, tình trạng thiếu thông tin và phối hợp kém hiệu quả giữa các cơ quan quản lý nhà nước cấp Bộ, giữa Chính phủ và chính quyền cấp tỉnh. Bên cạnh đó, Luật Quản lý nợ công ra đời cũng có nghĩa như một “tuyên ngôn” rõ ràng của Việt Nam đối với các nhà tài trợ về mức độ nhất quán, tính minh bạch trong công tác quản lý nợ công của Việt Nam.

Thứ hai, lần đầu tiên pháp luật Việt Nam ghi nhận một cách tổng thể các công cụ quản lý nợ công. Các công cụ quản lý nợ công được xác định một cách rõ ràng bao gồm: Luật Quản lý nợ công, chiến lược nợ dài hạn, chương trình quản lý nợ trung hạn, kế hoạch vay, trả nợ hàng năm của Chính phủ. Các văn kiện này sẽ đưa ra các mục tiêu về vay nợ, các giải pháp về huy động và sử dụng hiệu quả vốn vay, các hạn mức, ngưỡng giới hạn vay cho từng thời kỳ nhằm đảm bảo tình trạng nợ công luôn ở mức an toàn; quản lý tốt rủi ro trung – dài hạn, tăng cường năng lực phân tích, dự báo của các cơ quan tham gia quản lý nợ. Việc xây dựng các công cụ quản lý mang tính chuẩn mực cao nói trên còn nhằm hạn chế thủ tục hành chính, giảm các bước trình duyệt từng lần, đảm bảo tính chủ động của cơ quan thừa hành, đồng thời chuẩn hoá công tác quản lý nợ theo những quy trình ổn định[22].

Chiến lược nợ là một bộ phận của chiến lược tài chính thuộc thẩm quyền của Chính phủ phê duyệt. Tuy nhiên, lĩnh vực nợ công liên quan trực tiếp đến ngân sách nhà nước và cân đối vĩ mô của nền kinh tế nên cần có sự quyết định của Quốc hội. Theo quy định hiện hành, Quốc hội có thẩm quyền phê duyệt các chỉ tiêu an toàn về nợ khi phê duyệt chiến lược phát triển kinh tế – xã hội. Đồng thời hàng năm, Quốc hội phê duyệt tổng mức vay, cơ cấu vay và trả nợ hàng năm của Chính phủ cùng với phê chuẩn dự toán ngân sách nhà nước. Căn cứ chỉ tiêu an toàn nợ được Quốc hội phê duyệt, Chính phủ sẽ quyết định các chính sách, giải pháp cụ thể để thực hiện các chỉ tiêu này. Theo đó, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình quản lý nợ trung hạn, trong đó có các mục tiêu cụ thể về quản lý nợ cho giai đoạn 3 năm liền kề và điều chỉnh từng năm, như các hạn mức nợ, cơ cấu cụ thể của danh mục nợ[23].

Thứ ba, Luật Quản lý nợ công đã có bước tiến trong việc quy định nguyên tắc Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về nợ công từ vay, giám sát sử dụng vốn vay đến trả nợ và đảm bảo an toàn nợ theo Chiến lược nợ dài hạn và Chương trình quản lý nợ trung hạn. Bộ Tài chính là cơ quan đầu mối, chủ trì xây dựng chiến lược nợ dài hạn, chương trình quản lý nợ trung hạn, kế hoạch vay, trả nợ hàng năm của Chính phủ; là đại diện có thẩm quyền trong vai trò Người vay nhân danh Nhà nước và Chính phủ; tổ chức trả nợ và cấp bảo lãnh Chính phủ, xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu nợ thống nhất và cung cấp thông tin. Việc đàm phán, ký kết các điều ước quốc tế về ODA thực hiện theo phân công của Chính phủ.

Về cơ chế phối hợp trong quản lý nhà nước, Luật Quản lý nợ công cũng quy định rõ trách nhiệm chủ trì và trách nhiệm phối hợp của các cơ quan (như Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) trong việc xây dựng những văn kiện quan trọng để quản lý nợ công, như chiến lược nợ, chương trình quản lý nợ trung hạn, kế hoạch vay, trả nợ hàng năm. Riêng đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Quản lý nợ công qui định: theo phân công, uỷ quyền của Chủ tịch nước hoặc của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan chuẩn bị nội dung, tiến hành đàm phán, ký kết điều ước quốc tế với các tổ chức tài chính tiền tệ quốc tế mà Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là đại diện và là đại diện chính thức của người vay tại các điều ước quốc tế này[24].

Bên cạnh những ưu điểm nổi bật trên đây, Luật Quản lý nợ công còn có những bất cập, mặc dù mới được thi hành trong thời gian hơn một năm qua. Những bất cập, hạn chế này cần được nhìn nhận thấu đáo để sửa đổi, bổ sung trong thời gian tới.

Một là, cách hiểu về nợ công quá hẹp, dẫn đến việc đánh giá không đúng về nợ công ở Việt Nam

Theo cách định nghĩa của Luật Quản lý nợ công năm 2009, nợ công bao gồm ba loại chính là nợ chính phủ, nợ chính quyền địa phương và nợ do Chính phủ bảo lãnh. Ba loại nợ này xác định những trách nhiệm trả nợ trực tiếp của Chính phủ và phù hợp với thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, theo thông lệ quốc tế, cách quy định nợ công của Việt Nam hiện nay là chưa đầy đủ, thể hiện ở những điểm sau:

- Nợ công không tính đến các khoản nợ của doanh nghiệp do Nhà nước nắm 100% vốn hoặc nắm vốn chi phối. Thực tế, trong cách định nghĩa phổ biến về nợ công của những tổ chức quốc tế uy tín (IMF, OECD hoặc WB) thì những khoản nợ này được xếp vào nợ công vì khác với các doanh nghiệp thuộc sở hữu tư nhân, cuối cùng thì Nhà nước cũng phải đảm bảo khả năng trả nợ cho các doanh nghiệp mà Nhà nước có 100% vốn hoặc vốn chi phối nhằm đảm bảo an sinh và trật tự xã hội, cho dù về mặt pháp lý, đây cũng chỉ là những doanh nghiệp thông thường[25]. Về thực tiễn, các doanh nghiệp này là những chủ thể dễ dàng nhất tiếp cận được với các nguồn vốn tài trợ thông qua các hoạt động huy động vốn. Bên cạnh đó, với phương châm kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, việc để các khoản nợ của doanh nghiệp do Nhà nước nắm 100% hoặc vốn chi phối ra khỏi nợ công sẽ làm các nhà tài trợ kém tin tưởng hơn vào khả năng quản lý nợ và trả nợ của Việt Nam.

- Các khoản nợ của Ngân hàng Phát triển Việt Nam không được xếp vào nợ công là không hợp lý. Ngân hàng Phát triển Việt Nam được thành lập theo Quyết định số 108/2006/QĐ-TTg ngày 19/5/2006 của Thủ tướng Chính phủ để thực hiện chính sách tín dụng đầu tư phát triển và tín dụng xuất khẩu của Nhà nước theo quy định của Chính phủ. Về bản chất, Ngân hàng Phát triển Việt Nam không phải là doanh nghiệp, vì nó hoạt động phi lợi nhuận, đồng thời nó cũng không phải là ngân hàng theo đúng nghĩa vì nó không phải thực thi các nghĩa vụ tài chính như các ngân hàng thương mại thông thường. Ngân hàng Phát triển Việt Nam được Chính phủ đảm bảo khả năng thanh toán, được miễn nộp thuế và các khoản nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật[26]. Thực chất, các khoản huy động của Ngân hàng Phát triển Việt Nam được xem như là thay mặt Chính phủ, do đó cần xác định đây là nợ công nhằm đảm bảo thông tin đầy đủ về nợ công ở Việt Nam.

Hai là, chưa có các quy định về chính sách và chiến lược nợ công của Việt Nam

Hiện nay, Luật Quản lý nợ công thể hiện không rõ ràng về chính sách đối với nợ công. Chưa có một điều khoản nào quy định cụ thể về nội dung này. Chỉ có một vài nội dung của chính sách nợ công được thể hiện lẻ tẻ trong Điều 5 Luật Quản lý nợ công, cho thấy, vẫn còn có những nhầm lẫn giữa chính sách và các nguyên tắc quản lý nợ. Chính sách nợ công là một trong những kim chỉ nam quan trọng để tăng cường hiệu quả của quản lý nợ công, do đó cần được quy định cụ thể, nhất quán hơn.

Bên cạnh đó, mặc dù chiến lược nợ được coi là một trong những công cụ để quản lý nợ công, nhưng không có nội dung nào quy định về chiến lược nợ trong Luật Quản lý nợ công. Bổ sung nội dung này vào Luật là hết sức cần thiết, nhằm minh bạch hóa quan điểm và chủ trương của Nhà nước Việt Nam đối với các nhà tài trợ và đối với hoạt động quản lý, sử dụng hiệu quả nợ công.

Ba là, còn nhầm lẫn giữa hoạt động quản lý nhà nước và hoạt động giám sát

Chức năng quản lý nhà nước được thể hiện rõ ràng bởi khả năng cho phép, khả năng cấm đoán, khả năng xử phạt. Trong khi đó, chức năng giám sát là việc đánh giá, phân tích và đưa ra các khuyến nghị, nên nó không cần mang yếu tố quản lý nhà nước. Tuy nhiên, chức năng giám sát lại hết sức quan trọng vì nó là tiền đề, là công cụ để thực hiện việc quản lý nhà nước một cách hiệu quả.

Quy định tại Điều 4 Luật Quản lý nợ công về nội dung quản lý nhà nước về nợ công cho thấy còn có sự nhầm lẫn giữa chức năng giám sát và chức năng quản lý. Cụ thể: nội dung quản lý nhà nước thể hiện ở các khoản 1, 2, 3, 8, 9 và 11; còn chức năng giám sát thể hiện ở các khoản 4, 5 và 6. Những nội dung còn lại của Điều này như công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ v.v. cần được quy định trong những điều khác vì rõ ràng những hoạt động này không phải là hoạt động quản lý nhà nước.

Bốn là, về các điều từ 37-39, cho phép chính quyền địa phương để các khoản vay ngoài ngân sách

Theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước, mọi khoản thu, chi của Nhà nước phải được thể hiện vào ngân sách nhà nước. Đối với chính quyền địa phương, các khoản vay nợ được quy định khá cụ thể nhằm tránh tình trạng phá vỡ cân đối tổng thể ngân sách cũng như đảm bảo khả năng trả nợ của Nhà nước. Khác với ngân sách trung ương, ngân sách địa phương được phép ghi các khoản huy động vốn như là những nguồn thu ngân sách chứ không phải là để bù đắp bội chi ngân sách[27].

Trong khi đó, từ Điều 37 đến 39 Luật Quản lý nợ công, luật cho phép chính quyền địa phương, ngoài việc huy động vốn thực hiện các nhiệm vụ kinh tế – xã hội theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước, còn được phép huy động vốn cho các dự án có khả năng hoàn vốn tại địa phương. Rõ ràng, nếu những dự án này là trách nhiệm của chính quyền địa phương, thì nó cũng là những nhiệm vụ kinh tế – xã hội phải thực hiện thông qua hoạt động ngân sách. Còn nếu không phải thuộc trách nhiệm của chính quyền địa phương thì chính quyền địa phương vay cho ai và vay để làm gì? Sự thiếu rõ ràng này sẽ làm cho hoạt động quản lý nợ công ở địa phương trở nên phức tạp và rất không minh bạch.

c) Một số đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật

Từ những bất cập trên, chúng tôi cho rằng, cần hoàn thiện pháp luật về quản lý nợ công theo hướng:

- Cần sửa đổi khái niệm về nợ công. Theo đó, nợ công không chỉ bao gồm nợ Chính phủ, nợ chính quyền địa phương, nợ do Chính phủ bảo lãnh mà còn bao gồm nợ của Ngân hàng Phát triển Việt Nam và nợ của doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu 100% vốn hoặc giữ vốn chi phối. Tuy nhiên, để hạn chế sự chồng chéo trong thống kê (ví dụ: nợ doanh nghiệp nhà nước cũng là nợ Chính phủ bảo lãnh…) thì cần xây dựng và ban hành quy chế thống kê và thông tin về nợ công sao cho khoa học, chính xác và hợp lý. Điều này là hết sức quan trọng trong quản lý nhà nước về nợ công cũng như hoạch định chính sách đối với nợ công.

- Cần bổ sung các quy định về chính sách nợ công cũng như chiến lược nợ công. Về chính sách nợ công, cần nêu rõ cơ quan quyết định chính sách, nội dung cơ bản của chính sách là gì và chính sách đó được xây dựng dựa trên những cơ sở khoa học nào. Cần bổ sung quy định để định nghĩa chiến lược nợ theo những khuyến nghị của các chuyên gia WB và IMF, đồng thời phù hợp với điều kiện của nền kinh tế Việt Nam hiện nay.

- Cần phân tách rõ chức năng quản lý nhà nước về nợ công với giám sát nợ công. Đối với hoạt động giám sát nợ công, cần quy định rõ các cơ quan có thẩm quyền giám sát, nội dung và phương thức giám sát nhằm đảm bảo cho hoạt động giám sát diễn ra hiệu quả.

- Đề nghị bỏ quy định cho phép chính quyền địa phương huy động vốn để đầu tư các dự án có khả năng thu hồi vốn. Vì chỉ có những dự án do ngân sách địa phương đảm nhiệm mới có thể thực hiện huy động vốn để phù hợp với tinh thần của Luật Ngân sách Nhà nước cũng như đảm bảo tính thống nhất trong quá trình quản lý nợ công tại địa phương./.

*Nghiên cứu sinh luật học, giảng viên Trường Đại học Luật Hà Nội

[2] Ian Storkey (2004), Báo cáo Hội thảo cấp Bộ: “Cải cách nợ công tại Việt Nam” ngày 26/5/2004, Bộ Tài chính, Hà Nội

[3] Nguồn: http://r0.unctad.org/dmfas/

[4] Luật Quản lý nợ công năm 2009, Điều 1 khoản 2

[5] Luật Quản lý nợ công năm 2009, Điều 3 khoản 2

[6] Luật Quản lý nợ công năm 2009, Điều 3 khoản 3

[7] Luật Quản lý nợ công năm 2009, Điều 3 khoản 4

[8] Về việc tranh luận trong xây dựng định nghĩa về nợ công, có thể xem thêm:Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2009), Báo cáo giải trình tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật Quản lý nợ công, ngày 13/6/2009.

[9] Xem thêm: Vũ Thành Tự Anh (2010), “Tính bền vững của nợ công ở Việt Nam”, tài liệu Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright, www.fulbright.edu.vn

[10] Nợ công, do tính chất của nó, thường được hiểu là trách nhiệm chung nên việc quản lý sẽ trở nên khó khăn vì tình trạng “của chung không ai lo”. Bên cạnh đó, những khoản nợ công quan trọng thường dài hạn trong khi lãnh đạo các cơ quan nhà nước thường theo nhiệm kỳ. Và cuối cùng, tình trạng tham nhũng và lãng phí cũng đòi hỏi phải quản lý chặt chẽ nợ công để thế hệ sau không bị thiệt thòi vì phải trả những khoản nợ mà việc đầu tư từ nó không hiệu quả.

[11] Luật Quản lý nợ công năm 2009, Điều 5

[12] Xem Luật Quản lý nợ công năm 2009, các điều 18, 33 và 37

[13] Xem Lê Đình Chân (1975), Tài chánh công, Tủ sách Đại học Sàigòn, tr.243. Ở đây, chữ “Chính phủ” mà tác giả cuốn sách sử dụng được hiểu là nhà nước hiện hữu, chứ không có nghĩa là cơ quan Chính phủ.

[14] Sđd, tr.242

[15] Steven Pressman (2003), 50 nhà kinh tế học tiêu biểu, NXB Lao động, Hà Nội, tr.236

[16] Sđd, tr.358

[17] Sđd, tr.373

[18] Xem: Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002, Điều 8

[19] Xem: Luật Quản lý nợ công năm 2009, Điều 3 khoản 12

[20] Các công cụ nợ dài hạn gọi là trái phiếu. Các công cụ nợ ngắn hạn gọi là tín phiếu và do Kho bạc Nhà nước phát hành nên gọi là tín phiếu Kho bạc.

[21] Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính (2009), Đề cương giới thiệu Luật Quản lý nợ công, Hà Nội

[22] Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính (2009), Đề cương giới thiệu Luật Quản lý nợ công, Hà Nội

[23] Luật Quản lý nợ công, các Điều 7, 8 và 9

[24] Luật Quản lý nợ công, các Điều 10, 11 và 12

[25] Những nỗ lực của Chính phủ trong việc thu xếp giải pháp tài chính cho Vinashin thời gian qua là một minh chứng điển hình.

[26] Xem thêm Điều lệ Ngân hàng Phát triển Việt Nam ban hành kèm theo Quyết định số 110/2006/QĐ-TTg ngày 19/5/2006 của Thủ tướng Chính phủ

[27] Xem Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002, Điều 32, khoản 1 điểm p. Vì theo cách phân chia nguồn thu và nhiệm vụ chi hiện nay, ngân sách trung ương sẽ có trách nhiệm bù đắp bội chi cho ngân sách địa phương thông qua các khoản bổ sung.

Mặc dù Chính phủ đã có hẳn nghị quyết về kiềm chế lạm phát, thắt chặt chi tiêu ngay từ đầu năm, song tổng số chi ngân sách nhà nước vẫn đạt ở mức 70.400 tỷ đồng, vượt dự toán gần 10%.
Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tài chính – Ngân sách Quốc hội về kết quả thực hiện ngân sách nhà nước năm 2011 do Chủ nhiệm Ủy ban Phùng Quốc Hiển trình bày trước Quốc hội chiều 20/10, cho thấy công tác ngân sách năm 2011 đã bộc lộ khá nhiều những bất cập, bao gồm cả khâu thu lẫn chi.

Trốn thuế còn nhiều
Theo Ủy ban, đánh giá của Chính phủ về kết quả thu ngân sách nhà nước năm 2011 là khá tích cực, tương đối sát thực tế. Tuy nhiên, qua làm việc với các bộ, ngành và giám sát ở một số địa phương cho thấy, khả năng thu của năm 2011 vẫn sẽ cao hơn dự kiến của Chính phủ. Nhận định này của Ủy ban dựa trên những căn cứ có thể tăng thu hơn nữa, đặc biệt là trong thu nội địa và thu cân đối xuất, nhập khẩu.
Nhìn nhận về công tác thu nội địa, cơ quan này cho rằng, mặc dù Chính phủ đánh giá vượt 11,3% so với dự toán, tăng 19,9% so với thực hiện năm 2010. Tuy nhiên, qua giám sát, Ủy ban Tài chính ngân sách thấy rằng, tình trạng gian lận thương mại, trốn lậu thuế vẫn diễn ra khá phổ biến, nhất là ở một số thành phố lớn. Vẫn có thể khai thác nguồn thu từ đất đai, kinh doanh bất động sản, từ khai thác tài nguyên khoáng sản.
Và nếu như, các cơ quan thẩm quyền áp dụng các biện pháp tăng cường, quyết liệt hơn trong việc quản lý thu thuế và truy thu số thuế nợ đọng, đây sẽ là những dư địa góp phần làm tăng thu cho ngân sách nhà nước.
Về thu cân đối xuất, nhập khẩu, báo cáo của Chính phủ đánh giá có thể tăng 3,8% so với dự toán, Ủy ban Tài chính ngân sách cho rằng, trên cơ sở tình hình thực hiện 9 tháng và theo chu kỳ hoạt động xuất, nhập khẩu vào những tháng cuối năm, số thu có thể tăng hơn do một số nguyên nhân như: mức nhập siêu trong năm 2011 theo dự báo có thể cao hơn mức Chính phủ dự kiến (10,5%), vì trong quý 4/2011 nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, thiết bị chuẩn bị cho sản xuất kinh doanh, tiêu dùng thường tăng mạnh…
Đánh giá chung về tình hình thu ngân sách nhà nước năm 2011, Ủy ban Tài chính – Ngân sách cho rằng, cơ cấu thu đã có sự chuyển biến dựa vào sản xuất kinh doanh trong nước song chưa nhiều.
Đặc biệt, qua thực hiện giai đoạn 2006-2010 và năm 2011 cho thấy, chính sách thu hiện hành còn nhiều bất cập về: mức huy động, về chính sách ưu tiên và miễn, giảm, còn lồng ghép nhiều chính sách xã hội làm giảm tính trung lập của thuế.
Cùng với đó là cơ cấu nguồn thu chưa vững chắc, chưa đáp ứng yêu cầu tái cấu trúc nền kinh tế trong tình hình mới. Qua giám sát thực tế cho thấy, tình trạng trốn lậu thuế, thất thu ngân sách nhà nước vẫn diễn ra khá phổ biến, ở các mức độ khác nhau, công tác quản lý thu thuế tuy có nhiều tiến bộ, song vẫn còn bất cập.
Gánh nặng ngân sách đang tăng
Về thực hiện dự toán chi ngân sách nhà nước, Ủy ban Tài chính – Ngân sách nhìn nhận, mặc dù nghị quyết 11 của Chính phủ tập trung vào việc cắt giảm chi tiêu công, tiết kiệm thêm 10% chi thường xuyên, nhưng tổng số chi ngân sách vẫn vượt dự toán 9,7%. Đây là mức tăng khá lớn. Nhiều ý kiến trong Ủy ban Tài chính cho rằng, mức tăng chi trên chưa thể hiện vai trò tích cực của chính sách tài khóa trong việc kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô.
Chi đầu tư phát triển vẫn vượt dự toán và tăng 15,1% (23.000 tỷ đồng) là mức tăng khá cao, nếu đặt trong bối cảnh đang thực hiện chính sách tài khóa thắt chặt, giảm đầu tư công thì việc tăng chi nói trên là chưa hợp lý. Với thực tế đó, Ủy ban đã đề nghị Chính phủ giải trình rõ về nguyên nhân nguồn tăng chi, thẩm quyền quyết định tăng chi đầu tư phát triển vượt so với dự toán.
Ngoài ra, quan thẩm tra báo cáo của Chính phủ, Ủy ban cũng nhận thấy, việc rà soát, cắt giảm, đình hoãn các dự án khởi công mới chưa được thực hiện nghiêm túc, chưa khắc phục được tình trạng phân bổ dàn trải.
Số liệu cho thấy: đến ngày 22/9/2011, tổng vốn ngân sách nhà nước năm 2011 đã phân bổ 123.029,1 tỷ đồng cho 20.529 dự án, trong đó bố trí 22.176,6 tỷ đồng cho 5.474 dự án khởi công mới (trung bình 4,05 tỷ đồng/dự án) và 100.825,5 tỷ đồng cho 15.055 dự án chuyển tiếp (trung bình 6,7 tỷ đồng/dự án).
Các công trình trọng điểm, dự án chuyển tiếp chưa thực sự được ưu tiên bố trí vốn để sớm hoàn thành, đưa vào sử dụng và phát huy hiệu quả, trong khi nhiều dự án mới chưa thật sự cấp bách vẫn được khởi công, thể hiện chưa thực hiện nghiêm Nghị quyết số 11 của Chính phủ. Các dự án cắt giảm chủ yếu là các dự án chuẩn bị đầu tư hoặc mới khởi công; các dự án chưa thực sự cấp bách, hoặc hiệu quả kinh tế thấp chưa được cắt giảm nhiều.
Đối với chi thường xuyên, Ủy ban Tài chính – Ngân sách chỉ rõ, cơ cấu chi thường xuyên chưa thay đổi tích cực, vẫn tồn tại, bất cập, nhất là chi cho con người, chưa thực hiện tốt nguyên tắc phân phối theo lao động, theo năng suất, hiệu quả, công lao đóng góp; chưa khuyến khích và thu hút được người có tài; tiền lương cơ bản thấp, mang tính bình quân đã làm cho chế độ tiền lương mất dần động lực….
Khái quát chung về chính sách chi ngân sách nhà nước năm 2011, Ủy ban đúc kết: chưa thay đổi tích cực về cơ cấu, chưa đáp ứng yêu cầu phục vụ cho tái cơ cấu nền kinh tế; tình trạng bình quân, dàn trải, chia cắt và thiếu tập trung vẫn chưa được cải thiện; công tác xã hội hóa còn hạn chế, gánh nặng ngân sách ngày một gia tăng.
Mặt khác, việc thực hiện chính sách chi chưa chặt chẽ, chi ngân sách tăng khá cao so với dự toán chưa góp phần vào mục tiêu kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Thực trạng trên là do hiệu lực quản lý, điều hành chưa nghiêm, kỷ luật tài chính còn lỏng lẻo và thiếu đồng bộ.
Dự kiến vấn đề thu chi ngân sách năm 2011 và dự toán ngân sách nhà nước năm 2012 sẽ được các đại biểu tiếp tục thảo luận, tại tổ vào ngày 24/10 và thảo luận tại hội trường vào ngày 28/10 tới.

Nguồn: VnEconomy.vn, ngày 21/10/2011

1. Liệu ngân hàng có buộc phải trả tiền không? Cơ sở pháp lý là gì?

2. Những bài học rút ra từ vụ việc này là gì?

Với lý do tòa án chưa xét xử vụ việc, Ngân hàng Nông nghiệp (Agribank) cho biết chưa thể trả tiền cho những người gửi đã bị lừa đảo nên bị khách hàng tập trung phản đối.

Ngày 22/9, nhiều người dân đã kéo đến Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) chi nhánh Hùng Vương (số 131 Kinh Dương Vương, P.12, Q.6, TP HCM) giương băng rôn để đòi tiền đã gửi tại đây.

Trao đổi với VnExpress.net, một người đến đây đòi tiền Agribank cho biết, khoảng cuối năm 2009, ông Phạm Khắc Đại Điền, nguyên Giám đốc Phòng giao dịch Thanh niên Agribank chi nhánh Hùng Vương có đến gặp vợ chồng bà. Ông này nói rằng, bà Bùi Thị Kiên Hà, Giám đốc Công ty Đại Việt Bảo đang có dự án với đối tác và cần chứng minh nguồn lực tài chính. Ông Điền đề nghị vợ chồng bà cùng mở tài khoản chung với bà Hà để gửi tiền vào đó, với cam kết không cho phép ai được rút tiền, sử dụng vào mục đích khác.

"Vợ chồng tôi đã nộp vào tài khoản đó 17 tỷ đồng, ngoài ra còn có 3 người khác. Sau đó các bên cùng làm cam kết ‘Đề nghị ngân hàng không cho phép ai được rút sử dụng tiền vào mục đích khác’ và có chữ ký xác nhận của ông Điền", bà này nói. Tuy nhiên, sau đó dù không được sự đồng ý, không có chữ ký của các đồng chủ tài khoản nhưng bà Hà vẫn rút được 30 tỷ đồng ra để sử dụng cá nhân và không có khả năng chi trả.

Khách hàng kéo đến Agribank chi nhánh Hùng Vương đòi tiền. Ảnh: C.Q

Nguồn tin từ Agribank cũng xác nhận vụ việc trên và cho biết, trước đó, ngày 02/11/2010, Cơ quan Cảnh sát Điều tra – Công an TP HCM đã quyết định khởi tố bị can, bắt tạm giam bà Bùi Thị Kiên Hà về hành vi lừa đảo chiếm đoạt 30 tỷ đồng của 4 khách hàng tại Phòng giao dịch Thanh niên Agribank chi nhánh Hùng Vương. Còn ngày 14/12/2010, ông Phạm Khắc Đại Điền – Giám đốc chi nhánh Hùng Vương cũng đã bị khởi tố và bắt tạm giam với tội danh tương tự.

Trong văn bản gửi các cơ quan báo chí vào cuối giờ chiều nay, Agribank cũng thừa nhận các lỗi dẫn đến vụ lừa đảo 30 tỷ đồng với một số khách hàng. Tuy nhiên, ông Đặng Văn Quang – Phó tổng giám đốc Agribank cho biết: vụ việc đang được xử lý trong vụ án hình sự, hiện đã có kết luận điều tra của cơ quan cảnh sát điều tra và đang ở giai đoạn chuẩn bị xét xử của tòa án có thẩm quyền, chưa có bản án.

Vì vậy, Agribank chưa có cơ sở pháp lý để thực hiện các quyền và nghĩa vụ liên quan. Tuy nhiên, ngân hàng này cam kết sẽ thực hiện đầy đủ, đúng các nghĩa vụ của mình khi có bản án chính thức.

Một nạn nhân của vụ lừa đảo đến "vây" chi nhánh Agribank Hùng Vương cho biết, đây không phải là lần đầu họ kéo đến đây để đòi tiền. "Chúng tôi đã đến rất nhiều lần nhưng đều không được giải quyết. Lúc đầu, họ yêu cầu chờ kết quả điều tra của công an TP HCM. Khi có kết quả điều tra, họ lại cho rằng chờ kết quả phán xét của tòa án. Cách đây mấy tháng, chúng tôi đã nộp đơn lên tòa án để khởi kiện nhà băng này", bà nói.